Թեև Հայաստանի իշխանությունները կտրականապես հերքում են «300 000 ադրբեջանցու վերաբնակեցման հնարավորությունը», Բաքվում բացվել է «Վերադարձ Արևմտյան Ադրբեջան՝ որպես ազգային գաղափարի նոր փուլ» թեմայով առաջին միջազգային ակադեմիական համաժողովը։
Ըստ ադրբեջանական լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների՝ համաժողովը համատեղ կազմակերպել են Բաքվի պետական համալսարանը և Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը։
Ըստ տեղեկությունների՝ համաժողովում կքննարկվեն «Արևմտյան Ադրբեջան վերադարձի» գաղափարի պատմական, իրավական, քաղաքական, մշակութային և սոցիալ-փիլիսոփայական ասպեկտները, ինչպես նաև դրա նշանակությունը տարածաշրջանային խաղաղության և անվտանգության համար։
Վերջին տարիներին Բաքուն բազմիցս հայտարարել է «ադրբեջանցիների Հայաստան վերադարձի» անհրաժեշտության մասին: 2024 թվականի հոկտեմբերին Ադրբեջանի խորհրդարանում ստեղծվել էր «Արևմտյան Ադրբեջան վերադարձի» աշխատանքային խումբ: Այս օրակարգի հետ կապված ռիսկերի մասին նախկինում զգուշացրել են հայկական տարբեր ընդդիմադիր ուժեր:
«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության քաղաքական խորհրդի անդամ Նարեկ Կարապետյանը հայտարարել է, որ Հայաստանի իշխանությունները երկրում ադրբեջանցիների վերաբնակեցման համար ստեղծում են իրավական հիմքեր և, աստիճանաբար, փորձում են հասարակությանը պատրաստել դրան:
Ավելի ուշ՝ մայիսի 30-ին, նա հայտարարել էր ադրբեջանական կողմի «Արևմտյան Ադրբեջան վերադարձի» թեմայով ֆորում անցկացնելու ծրագրերի մասին: Կարապետյանն Armenia Today-ի հարցին ի պատասխան՝ նաև հայտարարել էր, որ Երևանում Արցախի ներկայացուցչության առկայությունը «երկու Հայաստանների» գոյության ցուցիչ է, և որ Բաքվում գործող Արևմտյան Ադրբեջանի Երևանի թատրոնը կարող է հավակնել այս շենքին: Նա նշել էր, որ Ադրբեջանում գործում է Երևանի ադրբեջանական թատրոնը, որի թևերից մեկը բացվել է ընդամենը չորս ամիս առաջ:
Ադրբեջանական լրատվամիջոցները նաև նշում են, որ քննարկումները կկենտրոնանան մարդասիրական և մշակութային ժառանգության պաշտպանության գիտական նվաճումների, վերադարձի գաղափարը որպես խաղաղությանը և տարածաշրջանային կայունությանը համապատասխանող հայեցակարգային մոդել ներկայացնելու, ազգային գաղափարը ժամանակակից դարաշրջանում վերաիմաստավորելու վրա՝ հիմնվելով պետականության, ինքնիշխանության և պատմական արդարադատության սկզբունքների, ինչպես նաև «Արևմտյան Ադրբեջանից արտաքսված ադրբեջանցու վերադարձի» իրավունքի իրավական շրջանակի ակադեմիական վերլուծության վրա։
Գեղարքունիքի մարզի Ծովինար համայնքում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հակադարձել է տեղեկություններին՝ նշելով, որ չկա այդպիսի թեմա և չի լինելու։
«Մենք փակել ենք այդ թեման, բայց նաև անկեղծ ասում եմ, այդ թեման փակել ենք՝ միևնույն ժամանակ փակելով Ադրբեջանից տեղահանված 500 000 հայի վերադարձի թեման, որովհետև այս է խաղաղությունը, ժողովո՛ւրդ ջան, մենք պիտի ի վերջո կանգ առնենք, պիտի մի կետի վրա կանգ առնենք, հակառակ դեպքում՝ այս կոնֆլիկտը սերնդեսերունդ փոխանցելու ենք։ Իմ որևէ առաքելություն կտրված չէ ձեր առաքելությունից, որովհետև ես ձեզնից մեկն եմ, ում դուք վստահել եք Հայաստանի կառավարումը»,- շեշտել է նա։
Մայիսի 26-ին ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը հիվանդ երևակայության արդյունք էր որակել «Հայաստանում 300 000 ադրբեջանցիների բնակեցման» մասին թեզը։
«Մեր հերքումից հետո դա նորից կրկնելը երկու բանի մասին է խոսում. կա՛մ կրկնողը չի հասկանում, ընդհանրապես տարրական ուղեղի բջիջների մակարդակով չի հասկանում, թե ինչ է ասվում, կա՛մ երկրորդը՝ սրիկայություն է, որովհետև չարամտորեն կրկնում է այն, ինչ չկա՝ փորձելով մանիպուլացնել մարդկանց համար զգայուն հարցերը, փորձելով, իհարկե, անօգուտ, սեղմել հասարակության համար ցավոտ կետերի վրա»,- մեկնաբանել էր նա։
«Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի վարչապետի թեկնածու Սամվել Կարապետյանը թիմակիցների հետ հանդիպմանը հայտարարել էր «Սաֆարովի կանխարգելման օրենք» ընդունելու մտադրության մասին, որը կարգելի ադրբեջանցիներին հող և այլ անշարժ գույք ձեռք բերել Հայաստանում։
2025 թվականի սեպտեմբերին Հայաստանի նախկին օմբուդսմեն և «Միասնության թևեր» կուսակցության վարչապետի թեկնածու Արման Թաթոյանը հայտարարել էր, որ Ադրբեջանն ավարտել է, այսպես կոչված, «արևմտյան ադրբեջանցիներից» ավելի քան 100 000-ի գրանցումը՝ Հայաստանում վերաբնակեցման համար։
Ըստ Թաթոյանի՝ Ադրբեջանի իշխանությունները շարունակում են խթանել «Արևմտյան Ադրբեջան» ծրագիրը, որը ներառում է Հայաստանի ամբողջ տարածքը։ Նա պնդել էր, որ այս ծրագրի վերջնական նպատակը Հայաստանի ժողովրդագրական պատկերն արմատապես փոխելն ու երկիրն ամբողջությամբ զավթելն է։
Թաթոյանը նաև հայտարարել էր, որ «Արևմտյան Ադրբեջան» կազմակերպության գրասենյակ է ամեն օր կապվում 250-300 մարդ՝ ցանկություն հայտնելով կամավոր գրանցվել։
Հայաստանի իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը նախկինում ո՛չ հաստատել, ո՛չ էլ հերքել էր, թե արդյոք Երևանի և Բաքվի միջև բանակցություններում քննարկվո՞ւմ է Հայաստան ադրբեջանցիներին բնակեցնելու հարցը։
