Moody’s Ratings վարկանիշային գործակալությունը նվազեցրել է «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» (ՀԷՑ) ընկերության երկարաժամկետ կորպորատիվ վարկանիշը, որի հեռանկարն ամրագրվել է որպես «բացասական»։ Նախկինում վարկանիշը վերանայման փուլում էր՝ հնարավոր նվազեցման ակնկալիքով։
Վարկանիշի նվազեցումը կապված է ընկերության՝ պետության ազդեցությանն ու կարգավորող ռիսկերին նկատմամբ աճած խոցելիության հետ։ Հուլիսին ընդունվել էին օրենսդրական փոփոխություններ, որոնք կառավարությանը հնարավորություն էին տալիս բռնագրավել ընկերությունը, իսկ կարգավորիչ մարմնին՝ որոշ դեպքերում սկսել վարչական գործընթացներ։
Փոփոխություններով կարգավորիչն ստացել է լիազորություններ միջամտելու՝ ծառայությունների անխափան շարունակականությունն ապահովելու նպատակով, եթե սպառնալիք է առաջանում էներգահամակարգի հուսալիության համար։ Մասնավորապես, կարգավորող մարմնին իրավունք է տրվել դադարեցնել լիցենզիաները կամ նշանակել ժամանակավոր կառավարիչներ։ Այս հիմքով էլ ՀԷՑ-ում նշանակվել է ժամանակավոր կառավարիչ երեք ամսով՝ երկարացման հնարավորությամբ։
Բացի այդ, օրենսդրական փոփոխությունները պետությանը վերապահում են գերակա իրավունք ռազմավարական ակտիվների գնման հարցում, սահմանում են փոխհատուցման չափը՝ ելնելով շուկայական արժեքից, ինչպես նաև նախատեսում են բաժնետոմսերի հարկադիր օտարման մեխանիզմ՝ կամավոր վաճառքի ձախողման դեպքում։
Թեև Moody’s-ը չի կանխատեսում բացասական սցենարների անհապաղ իրագործում, օրենսդրական վերջին փոփոխություններն էապես բարձրացնում են բիզնես միջավայրի ու կարգավորող քաղաքականության հետ կապված ռիսկերն ընկերության համար։ Արդյունքում՝ ՀԷՑ-ի վարկանիշն այլևս չի համարվում հիմնավորված՝ որպես ավելի բարձր, քան Հայաստանի սուվերեն վարկանիշը (Ba3, հեռանկար՝ «կայուն»)։
Միաժամանակ, Moody's-ը նշել է, որ Ba3 վարկանիշը հաշվի է առնում նաև ընկերության ուժեղ կողմերը։ Դրանց թվում է էլեկտրաէներգիայի բաշխման ոլորտում նրա մենաշնորհային դիրքը, ինչը ՀԷՑ-ը դարձնում է Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող ենթակառուցվածքային կազմակերպություն։
Կարևոր գործոն է նաև սակագնային կարգավորման թափանցիկ պրակտիկան, որն ապահովում է եկամուտների կանխատեսելիությունը։ Գործակալությունը նշում է շահութաբերության և դրամական հոսքերի կայուն ցուցանիշներ, որոնք ձեռք են բերվել հստակ սահմանված ծախսերի վերականգնման մեխանիզմների և համակարգված ներդրումների միջոցով, ինչը նվազեցնում է ընկերության խոցելիությունը ներքին տնտեսական տատանումների և արժութային ռիսկերի նկատմամբ։
Լրացուցիչ առավելություն է ներքին կապիտալի շուկայում երկարաժամկետ ֆինանսավորման հասանելիությունը և միջազգային ֆինանսական հաստատությունների հետ հաստատված հարաբերությունները։
Միևնույն ժամանակ՝ Moody’s-ը մատնանշում է նաև բացասական գործոնները։ ՀԷՑ-ի գործունեության ծավալները սահմանափակված են Հայաստանի տնտեսության չափերով և բնակչության թվով։ Ընկերությունն ավելի խոցելի է դարձել պետական ազդեցության և կարգավորող ռիսկերի նկատմամբ։
Լուրջ խնդիր է նաև սակագնային համաձայնագրերի երկարաձգման պրակտիկայի բացակայությունը․ ՀԷՑ-ն այժմ շարունակում է գործել առաջին սակագնային ժամանակաշրջանի շրջանակում, որը լրանում է 2027 թվականին, թեև կարգավորման հիմնական սկզբունքները սահմանված են անժամկետ։
Գործակալությունն անդրադարձել է նաև ընկերության լայնածավալ ներդրումային ծրագրին և արտաքին ֆինանսավորման կախվածությանը՝ կայուն բացասական ազատ դրամական հոսքի պայմաններում, ինչպես նաև սեփականության կառուցվածքի անորոշությանը։
Այս պայմաններում Moody’s-ը փոխել է կորպորատիվ կառավարման ազդեցության գնահատումը՝ CIS-2-ից դարձնելով CIS-3։ Սա ցույց է տալիս, որ չնայած ներկայումս այդ գործոնների ազդեցությունը վարկանիշի վրա սահմանափակ է, ապագայում դրանք կարող են էականորեն բացասական ազդեցություն ունենալ։
Հուլիսի 18-ին Ռոմանոս Պետրոսյանը նշանակվել էր ՀԷՑ ընկերության ժամանակավոր կառավարիչ։ Նրա նախաձեռնությամբ չեղարկվել էր ավելի քան 3 մլրդ դրամ նախահաշվային արժեքով գնման 4 գործընթաց։ Ընկերությունը պատկանում է «Տաշիր» ընկերությունների խմբի նախագահ, գործարար Սամվել Կարապետյանին, որը ձերբակալվել էր իշխանությունը զավթելու կոչերի մեղադրանքով:
Կառավարության դեմ ՀԷՑ-ի պետականացման հարցով արբիտրաժային հրատապ հայց ներկայացրել էր Կարապետյանին պատկանող Liormand Holdings Limited-ը։ Ստոկհոլմի առևտրային պալատի արբիտրաժային ինստիտուտը հուլիսի 22-ին որոշում էր ընդունել, որը ՀՀ կառավարությանը պարտավորեցնում է ձեռնպահ մնալ ՀԷՑ-ի բռնագրավմանն ուղղված հետագա քայլերից։
