Ադրբեջանի կողմից հայ գերիների բանտարկությունը սպառնում է ոչ միայն գերիների, այլև Եվրոպայի անվտանգությանը։ Այս մասին հուլիսի 14-ին հայտարարել է Christian Solidarity International կազմակերպության պաշտպանության տնօրեն Ջոել Վելդկամպը Եվրախորհրդարանի «Հայ քաղբանտարկյալները Ադրբեջանում և ԵՄ ներգրավվածության հրամայականը» համաժողովում։
Վելդկամպի խոսքով՝ Բաքվում 20 հայերի, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախկին ռազմական և քաղաքական առաջնորդներին պահելը տարածաշրջանի հայ համայնքի ոչնչացման արշավի «վերջին փուլն» է։ Նա կարծում է, որ ԵՄ քաղաքականությունը «ստեղծում է թույլ Հայաստան», որը չի կարողանում հակակշռել թուրքական ազդեցությունը Միջին միջանցքի առևտրային ուղու վրա։
«Եվրոպան կարծում է, որ հասանելիություն է ստանում Կովկասի նոր առևտրային ուղիներին և էներգիայի աղբյուրներին։ Իրականում այն դրանք հանձնում է Թուրքիային»,- ասել է նա։ Վելդկամպը կոչ է արել ԵՄ-ին պահանջել գերիների անհապաղ ազատ արձակումը։
Միջազգային դատարաններում գերիներին ներկայացնող փաստաբան Սիրանուշ Սահակյանը համաժողովում հայտարարել է, որ դեռևս չի ստացել իր պաշտպանյալների հետ հանդիպելու հնարավորություն։ Նա իրենց դեմ առաջադրված մեղադրանքներն անվանել է շինծու, իսկ դատավարությունները՝ «պատանդների դիվանագիտության» գործիք։
«Մի քանի օր առաջ դստերս ծննդյան օրն էր։ Երբ հարցրի նրան, թե ինչ է ուզում, նա ոչ մի նվեր չցանկացավ։ Նա պարզապես ասաց. «Ես ուզում եմ, որ պապիկս տուն վերադառնա»», - ասել է Բաքվում պահվող Արցախի խորհրդարանի նախկին նախագահ Դավիթ Իշխանյանի որդին՝ Արմեն Իշխանյանը։
Ադրբեջանը Լեռնային Ղարաբաղի նախկին առաջնորդներին պահում է 2023 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներից՝ ռազմական գործողությունից հետո, որը ստիպել էր տարածաշրջանի ողջ հայ բնակչությանը՝ մոտավորապես 120,000 մարդու, բռնի տեղահանվել։ 2025 թվականի մարտին Եվրախորհրդարանը իր բանաձևում նրանց դատավարություններն անվանել էր «արդարադատության իմիտացիա»։
Պաշտոնական տվյալներով՝ Ադրբեջանում պահվում է 19 հայ գերի։ Արցախի մի շարք նախկին ղեկավարներ ավելի վաղ Բաքվում դատապարտվել էին 20 տարվա ազատազրկումից մինչև ցմահ բանտարկության։ 2025 թվականի սեպտեմբերին Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի գրասենյակի փակումից հետո, հայկական կողմի տվյալներով, միջազգային կառույցները մուտք չունեն պահվող անձանց մոտ։
Իրավաբանների միջազգային հանձնաժողովը մայիսին քննադատել էր Բաքվում հայ գերիների դատավարությունը։
Հուլիսին Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի պաշտպանական կողմն առաջին անգամ ստացել էր Բաքվի դատարանի դատավճռի ամբողջական տեքստը և հայց է նախապատրաստում ՄԻԵԴ ներկայացնելու համար։ Իշխանյանը Բաքվի բանտից հայտարարել էր, որ Ադրբեջանի իշխանություններն օգտագործում են ՀՀ իշխանությունների կողմից աջակցության բացակայությունը որպես փաստարկ՝ ընդդեմ միջազգային դատական ատյաններ դիմելուն։
