«Թրամփի ուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի իրականացումը, որը նախատեսում է Հայաստանի հարավով տրանսպորտային միջանցքի ստեղծում, կասկածի տակ է՝ դրա պոտենցիալ մասնակիցների շրջանում տնտեսական հետաքրքրության բացակայության պատճառով, հայտարարել է ամերիկյան Middle East Forum վերլուծական կենտրոնի քաղաքականության վերլուծության տնօրեն Մայքլ Ռուբինը:
Իր հոդվածում նա նշել է, որ չնայած 2025 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրմանը՝ գործընթացի հիմնական կողմերը ցուցաբերում են հակասական դրդապատճառներ: Ռուբինի խոսքով՝ խաղաղության ցանկություն հայտարարող ոչ մի անձ չի գործում երկարաժամկետ կայունության նկատմամբ իրական շահագրգռվածությունից ելնելով:
Հեղինակը նշում է, որ TRIPP նախագիծն ինքնին տնտեսական արժեք չունի: Նա գնահատում է, որ Ադրբեջանն ու Թուրքիան կարող են ապահովել առևտուր և տարանցում Հայաստանի միջով, եթե հարաբերությունները կարգավորվեն, և շրջափակումը վերացվի, որոշումը մեծապես կախված է Անկարայից: Մինչդեռ Բաքուն արդեն օգտագործում է այլընտրանքային երթուղիներ, մասնավորապես՝ Իրանի միջոցով, որի հետ 2022 թվականին ստորագրել էր նոր տարանցիկ միջանցքի վերաբերյալ համաձայնագիր։
«Չնայած Թրամփի՝ հաղթանակի արարողությունների հանդեպ սիրուն, եթե նա և ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն առաջ մղեն TRIPP-ը, դա կհանգեցնի ոչ թե խաղաղության, որով կարող են պարծենալ նախագահն ու ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, այլ դրա աղմկոտ ձախողմանը։ Կայուն խաղաղությունն անհնար է, քանի դեռ Ադրբեջանում իրական և երկարատև բարեփոխումներ չեն տեղի ունենում»,- նշվում է հրապարակման մեջ։
Ռուբինը նաև ուշադրություն է հրավիրել կողմերի քաղաքական հաշվարկների վրա։ Նրա կարծիքով՝ Թրամփը հետաքրքրված է խորհրդանշականորեն ամրագրելու իր անունը նախագծի վրա և հնարավոր միջազգային ճանաչմամբ, մինչդեռ Փաշինյանը ձգտում է ցույց տալ իր կարողությունը՝ ապահովելու խաղաղություն խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։ Վերլուծաբանի խոսքով՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը միջանցքը դիտարկում է որպես գործիք՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզի նկատմամբ իր վերահսկողությունն ամրապնդելու համար։
Ռուբինն Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի գործողությունները կապում է կենտրոնացված վերահսկողության ամրապնդման քաղաքականության հետ։ Նա կարծում է, որ Նախիջևանում ուղղակի կառավարում հաստատելու վերջին քայլերն արտացոլում են երկրում իշխանության կոնսոլիդացիայի ավելի լայն միտում։
Փորձագետը նշում է, որ Նախիջևանի գերագույն ժողովի նախկին նախագահ Վասիֆ Թալիբովը, որը պաշտոնավարել էր 1995-2022 թթ․, կենտրոնացրել է վերահսկողությունը տարածաշրջանի վրա՝ այն գործնականում վերածելով փակ կառավարման համակարգի: Բաքվի՝ ուղղակի կառավարման անցնելու որոշումը, վերլուծաբանի կարծիքով, կարող է կապված լինել մրցակցող էլիտաների ազդեցությունը թուլացնելու ցանկության հետ: Այս ֆոնին, նշում է Ռուբինը, Ալիևների ընտանիքի և ազդեցիկ Փաշաևների կլանի միջև լարվածությունն աճում է։
Հեղինակի կարծիքով՝ Ադրբեջանում տարբեր ազդեցության խմբերի միջև ներքին մրցակցությունը կարող է սրվել և ազդել քաղաքական համակարգի կայունության վրա: Այս համատեքստում ուժերի ներքին հավասարակշռության փոփոխությունները դիտվում են որպես գործոն, որը կարող է ազդել տարածաշրջանային անվտանգության վրա։
Ռուբինը նաև նշում է, որ Նախիջևանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը կարող է հետևանքներ ունենալ TRIPP տրանսպորտային միջանցքի նախագծի իրականացման համար, քանի որ տարբեր շահագրգիռ խմբեր կարող են մրցակցել տնտեսական օգուտներից բաժին ստանալու համար: Համակարգային ներքին բարեփոխումների բացակայության դեպքում, նա կարծում է, որ նախագծի իրականացումը կարող է բարդացնել երկարաժամկետ կայունության ձեռքբերումը։
Օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներն ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հռչակագիր էին ստորագրել, որով նախատեսվում է ստեղծել TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) տրանսպորտային երթուղի: Կողմերը նաև նախաստորագրել էին խաղաղության համաձայնագրի նախագիծ, որն օգոստոսի 11-ին հրապարակվել էր ՀՀ ԱԳՆ-ի կողմից: Փաստաթղթի համաձայն՝ կողմերը միմյանց նկատմամբ տարածքային պահանջներ չունեն և հետագայում նման պահանջներ չեն առաջադրելու:
