Դեռևս 2004 թվականից Արարատ լեռան պատկերն առաջին խորհրդանիշն էր, որը երկիր մուտք գործող յուրաքանչյուր քաղաքացու հիշեցնում էր՝ ինքը Հայաստանում է, սակայն նոյեմբերի 1-ից Հայաստանի սահմանահատման կնիքների վրա այլևս չի լինի Արարատի պատկերը։
Կառավարության այս որոշումը համընկավ սեպտեմբերին Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման բանակցություններին, թեև ՀՀ իշխանությունները պնդում են, որ դրոշմի հարցը շրջանառության մեջ է դրվել ամիսներ առաջ, իսկ հայ-թուրքական օրակարգում Արարատի հարցը չի քննարկվել։ Այնուամենայնիվ որոշումից մեկ օր անց Երևանում էր Թուրքիայի հետ կարգավորման գործընթացի հատուկ ներկայացուցիչ Սերդար Քըլըչը։
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ճեպազրույցում հայտարարել էր, որ անվտանգության մեր ռազմավարության մեջ առանցքային է լեգիտիմության գործոնը։
«Մենք ինքներս պիտի ճանաչենք և ճանաչում ենք ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը, ինքնիշխանությունը իր միջազգայնորեն ճանաչված տարածքով և սահմաններով»,- նշել էր նա։
Քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը հակադարձել է վարչապետին՝ ասելով, որ Արարատի օրակարգը թելադրված է Թուրքիայից։
«Թուրքիան պահանջում է, որ Հայաստանը հեռացնի Արարատն իր բոլոր խորհրդանիշներից, առավել ևս, սահմանակնիքից։ Քանի որ եթե Հայաստան-Թուրքիա սահմանը բացվելու է, ապա նրանք դեմ են, որ Թուրքիայի կամ որևէ այլ քաղաքացի սահմանը անցնելիս Մասիսով կնիքն ունենա իր անձնագրում»,- ասել է նա։
Իշխանությունների գնահատմամբ՝ այս որոշումը տեղավորվում է վարչապետի հնչեցրած «Իրական Հայաստանի» կոնցեպտի շրջանակում։ Այդ գաղափարի հիման վրա նախատեսվում են նաև սահմանադրական փոփոխություններ և նոր՝ Չորրորդ Հանրապետության հռչակում։ Նույն համատեքստում ԿԳՄՍՆ-ն առաջարկել է օրինագիծ, որով կաջակցի «Իրական Հայաստանի գեղագիտության տեղորոշման և աջակցության» հայեցակարգին։
ՔՊ-ում ասում են՝ Արարատի խնդիրը նաև էմոցիոնալ ու հուզական տարրեր պարունակելու մեջ է։
«Դրոշմակնիքը պետք է արտահայտի պետությանը վերաբերող սիմվոլիզմը, պետական սիմվոլները և զերծ լինի էմոցիոնալ, հուզական սիմվոլներից։ Մենք ամեն բան անում ենք, որ ՀՀ-ի վերաբերյալ տարընկալումներ չլինեն»,- շեշտել է խմբակցության քարտուղար Արթուր Հովհաննիսյանը:
Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանն էլ պնդել էր, որ հարևանների զգացմունքների հետ չպետք է խաղալ։ Նա համաձայնություն էր հայտնել վարչապետի այն գաղափարին, որ բնակարան կառուցելիս լավ չէ պատերը զարդարել այնպիսի պատկերներով, որոնք հաճելի չեն հարևաններին։
«Չկա որևէ գաղտնի գործընթաց սրա մեջ․ հանրությունը, համոզված եմ, որ ընդունում է և համակարծիք է»,- նշել է նա։
Ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանի խոսքով՝ պետք է գիտակցել, որ Արարատ լեռը մեր ինքնության խորհրդանիշն է, մեր մշակութային ժառանգությունը։
«Ինչո՞ւ պետք է երկնչենք կամ հետ քաշվենք, դա ուրանալ է նշանակում։ Դա նշանակում է, որ դու ուզում ես քո արմատներից հեռանալ։ Ոչ միայն դու ես հեռանում, այլև նաև մի ողջ սերունդ»,- շեշտել է Պողոսյանը և հավաստիացրել, որ խնդիրը միայն քաղաքականության տիրույթում չէ, Արարատ լեռան խորհրդանիշից հրաժարումը ներխուժում է ազգային արժեքների դաշտ։
Իշխող կուսակցությունը Արարատից խուսափելու գործընթացը սկսել է իր կանոնադրությունից։ Եթե 2015 թվականի կանոնադրության մեջ նշված էր, որ ՔՊ-ի տարբերանշանի վրա պատկերված ձեռքսեղմման ուրվագիծը «նմանվում է Արարատ լեռան ուրվագծին», ապա այժմ կանոնադրությունից այդ նկարագիրը հանվել է, թեև տարբերանշանը չի փոխվել։
Հայաստանը մենակ չէ այլ երկրի տարածքում գտնվող միավորը որպես սիմվոլ օգտագործելու հարցում։ Աշխարհում այդպիսի օրինակները բազմաթիվ են՝ Ասիայից մինչև Եվրոպա, Աֆրիկայից Ամերիկա։
Օրինակ՝ իսպանական գերբը, որին պատկերված են Հերկուլեսի սյուները, դրանցից մեկն աշխարհագրորեն Իսպանիայի տարածքում է, իսկ մյուսը՝ Մարոկկոյում, Սլովակիայի գերբի վրա երեք բլուրներ են, որոնցից մեկը Հունգարիայի տարածքում է։
Այդ մասին նաև ազգագրագետն է հիշատակում՝ մատնանշելով, որ Ադրբեջանն ու Թուրքիան էլ դրոշների վրա աստղ ու լուսին են կրում:
«Ի՞նչ է, նրանք հավակնում են տիեզերական ազգ լինելուն», - ասել է Պողոսյանը։
Հայ ժողովրդի պատմության ընթացքում սա միակ դեպքը չէ, երբ փորձեր են կատարվել մեր հիշողությունից ջնջել ազգային արժեքները։ Խնդիրն այսօր մեկն է, թե որքա՞ն ամուր կլինի ազգային ինքնությունը, եթե այն վերակառուցվի առանց Արարատի խորհրդանիշի, առանց Արցախի հիշողության, որոնց վրա հենվել է ազգային գաղափարախոսությունը տասնամյակներ շարունակ։
Արաքսյա Սնխչյան
