ՀՀ բնակիչների մոտ կեսը դեռևս չի հավատում փոփոխություններին, և խորհրդարանական ընտրությունների դեպքում դժվարանում է նախապատվություն տալ որևէ քաղաքական ուժի։ Այս մասին վկայում են Armenia Today-ի կողմից անցկացված սոցիոլոգիական հարցման արդյունքները։
Armenia Today-ը 2025 թվականի սեպտեմբերի 20-30-ը հարցում է անցկացրել Երևանում և ամբողջ երկրում՝ պարզելու, թե ո՞ր քաղաքական ուժերի, կուսակցությունների կամ քաղաքական գործիչների օգտին կքվեարկեին ՀՀ քաղաքացիները, եթե խորհրդարանական ընտրությունները տեղի ունենային հաջորդ կիրակի։ Armenia Today-ի թղթակիցները նաև հետաքրքրվել են, թե հարցվածների կարծիքով՝ ի՞նչ հատկանիշներ պետք է ունենա քաղաքական առաջնորդը՝ քաղաքացիների վստահությանն արժանանալու համար։
Հարցմանը մասնակցել են 18 տարեկան և բարձր 889 քաղաքացի, այդ թվում՝ 334-ը՝ Երևանում, 276-ը՝ այլ քաղաքներում և 279-ը՝ գյուղական համայնքներում։ Հարցմանը մասնակցել է, ընդհանուր առմամբ, 477 կին և 412 տղամարդ։
Հարցվածների կեսից ավելին չի կողմնորոշվել
Հարցման արդյունքները ցույց են տվել, որ քաղաքացիների 21%-ը կքվեարկի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության օգտին, իսկ 10,7%-ը՝ «Տաշիր» ընկերությունների խմբի նախագահ Սամվել Կարապետյանի կողմնակիցների կողմից ձևավորված քաղաքական ուժի օգտին։ Կարապետյանը կալանավորվել էր Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ իշխանության կողմից իրականացվող արշավը քննադատելու համար։
Հարցվածների 4,8%-ը նշել է, որ կքվեարկի նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորած «Հայաստան» դաշինքի, իսկ 3,6%-ը՝ Գագիկ Ծառուկյանի գլխավորած քաղաքական ուժի օգտին։ Մնացած քաղաքական ուժերը հարցված քաղաքացիներից 1%-ից պակաս ձայն են ստացել։
Հարցվածների կեսից ավելին չի կողմնորոշվել կամ էլ չի աջակցում ներկայիս քաղաքական ուժերից որևէ մեկին: Նրանցից 27%-ը դժվարացել է անվանել իր թեկնածուին, մինչդեռ 18%-ը նշել է, որ չի տեսնում արժանի թեկնածու գործող կամ նախկին քաղաքական գործիչների շրջանում: 4,2%-ը սպասում է նոր քաղաքական ուժի ի հայտ գալուն, որը կապ չունի ներկա և նախկին իշխանությունների հետ և որը կկարողանա շտկել երկրի ծանր վիճակը: Հարցվածների 6,2%-ը նշել է, որ ընդհանրապես մտադիր չէ մասնակցել ընտրություններին։
Չկողմնորոշված ընտրողների ամենամեծ թիվը գրանցվել է երիտասարդների (69%) և միջին տարիքի քաղաքացիների (60%) շրջանում։ 60 տարեկանից բարձր անձանց շրջանում այդ ցուցանիշը կազմել է 47%։ Ավելին, չկողմնորոշված ընտրողների ամենամեծ թիվը գրանցվել է գյուղական վայրերում՝ 65%։
Աբսենտեիզմը՝ որպես 30 տարվա հիասթափության և անվստահության հետևանք
Հարցումը և նախընտրական տրամադրությունները վկայում են, որ քաղաքացիները միտված են չմասնակցել ընտրություններին՝ անվստահության և քաղաքականությամբ չհետաքրքրվելու պատճառով։ Ընտրողները չեն վստահում ո՛չ կառավարությանը, ո՛չ պետական ինստիտուտներին, ո՛չ էլ ընդդիմությանը, որոնց մեծ մասն ունի ավելի քան 30 տարվա քաղաքական փորձ։
Պետական ինստիտուտների նկատմամբ ցածր վստահությունն արտացոլվել է նաև 2025 թվականի IRI հարցման մեջ, որը պարզել է, որ 38%-ը վստահում է կառավարությանը, 32%-ը՝ նախագահին, իսկ 24%-ը՝ խորհրդարանին։ Հայաստանի քաղաքացիներն ամենաբարձր վստահությունն ունեն բանակի (72%) և Հայ Առաքելական եկեղեցու (58%) նկատմամբ։
Հարցվածների մեծ մասը քաղաքական գործընթացներին չմասնակցելը բացատրում է նրանով, որ իրենց ձայնը որոշիչ չի լինի, ինչպես նաև կասկածում է, որ նոր քաղաքական թիմը, եթե այն փոխարինի գործող կառավարությանը, կկարողանա էական և որակական փոփոխություններ մտցնել իրենց կյանքում։
Տարեց մարդիկ, գյուղական բնակիչները և տղամարդիկ կազմում են իշխանության հիմնական ընտրազանգվածը
Հարցման համաձայն՝ տղամարդիկ (25%) ավելի հակված են քվեարկելու «Քաղաքացիական պայմանագրի» օգտին, քան կանայք (19%), տարեց մարդիկ (30%) ավելի հակված են քվեարկելու Փաշինյանի կառավարության օգտին, քան երիտասարդները (12%), իսկ գյուղական բնակիչները (21%) ավելի հակված են քվեարկելու գործող իշխանության օգտին, քան Երևանի բնակիչները (18%)։
Հարցման արդյունքները վկայում են, որ գյուղական վայրերում տարեց տղամարդիկ հակված են ընտրել գործող իշխանությանը։ Ավագ սերնդի և գյուղաբնակների կարծիքի վրա ազդում է նաև մեդիան․ նրանց մեծամասնությունը դիտում է Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությունը և վստահում պաշտոնական աղբյուրներին։
Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի (IRI)-ի տվյալներով՝ բնակչության 23%-ը դիտում և վստահում է այս հեռուստաալիքին ավելի շատ, քան երկրի ցանկացած այլ ԶԼՄ-ի։ Համեմատության համար՝ ընդդիմադիր «5-րդ ալիքի» վարկանիշն ընդամենը 6% է։
Տղամարդկանց շրջանում Փաշինյանի ունեցած ավելի բարձր աջակցությունը, հավանաբար, պայմանավորված է ինքնանույնականացման էֆեկտով՝ վարչապետին որպես «ժողովրդի մարդ» ընկալելով։ Փաշինյանի այս ռազմավարության մասին բազմիցս խոսել են փորձագետները, և հարցումը ցույց է տվել, որ այն աշխատում է ընտրողների մի մասի նկատմամբ։ Դրա շնորհիվ վարչապետը կարողանում է պահպանել ընտրողների մեծ մասի համակրանքը։
Իշխանությունն աջակցություն է վայելում Հայաստանի մարզերի 60 տարեկանից բարձր քաղաքացիների շրջանում։ Ընտրողների այս հատվածը կատարել է իր ընտրությունը և կարծում է, որ ներկայիս վարչապետին այլընտրանք չկա։ «Եթե նոր ուժ ի հայտ գա» հարցին ընտրողները հաճախ պատասխանում են, որ իրենց նոր ոչ ոք պետք չէ, և գոհ են գործող վարչապետից։
Ընտրողները, որպես հիմնական փաստարկներ, նշում են ճանապարհների և դպրոցների կառուցումը, ինչպես նաև Փաշինյանի նկատմամբ իրենց անձնական համակրանքը («Ես կքվեարկեմ Նիկոլի/իմ Նիկոլի օգտին»; «Ես նիկոլական եմ»,- ասել են որոշ հարցվածներ)։ Սակայն նրանց մեջ կան ընտրողներ, ովքեր կընտրեն վարչապետին, քանի որ, իրենց խոսքով, այլընտրանք չեն տեսնում («Ես կողմնակից եմ այսօրվա իշխանությանը, բայց թույլ է մեր վարչապետը», «Չգիտեմ, չեմ կարող ասել, ով լավը կլինի, Փաշինյանն անում է, բայց չեն էլ թողնում աշխատել», «Չեմ կողմնորոշվել, էլի ներկայիս իշխանությանը կընտրեմ, Փաշինյանին կընտրեմ, քանի որ մյուսների մեջ չեմ գտնում նրա նմանին», «Վարչապետը քչից շատից անում է»)։
Իշխանության կողմնակիցների շրջանում դեռևս գերիշխում է «նախկինների դեմ» քվեարկելու դրդապատճառը («Ինչո՞ւ եք անվանում Ռոբերտին [լրագրողը թվարկել է քաղաքական ուժերը, այդ թվում՝ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանին-խմբ․]: Հուսանք, որ մեր վարչապետը կմնա», «Ես չեմ ընտրի նախկինին», «Քոչարյանն ու Սարգսյանը թալաչիներ են», «Իմ կարծիքով՝ Փաշինյանը կառուցում է, բայց ես չեմ քվեարկի նրանց օգտին, ովքեր թալանել են երկիրը»):
Հստակ գործողությունների պահանջը մարտահրավեր է քաղաքական ուժերի համար
Armenia Today-ի հարցման համաձայն՝ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ քաղաքական ուժերը պետք է հաշվի առնեն ընտրողների պահանջները և ըստ դրանց՝ ներկայացնեն հստակ ծրագրեր։ Քաղաքացիները շեշտում են, որ քաղաքական գործիչները ճոխ խոստումներով սպառել են իրենց վստահությունը: Հարցումը ցույց է տալիս, որ հասարակական տրամադրությունները պահանջում են հստակ քայլեր, և քաղաքացիները կքվեարկեն՝ հիմնվելով նրա վրա, թե ինչպես են քաղաքական գործիչները գործում իրական գործողությունների, գործնական քայլերի և որոշումների առումով, որոնք կարող են շոշափելի բարելավում մտցնել ներկայում և ապագայում:
Այն քաղաքական ուժերն ու կուսակցությունները, որոնք կառաջարկեն այնպիսի իրատեսական լուծումներ, որոնք դրական կանդրադառնան մարդկանց առօրյա կյանքի վրա, խորհրդարան անցնելու ավելի մեծ հնարավորություն կունենան։
Իսկ այն ուժերը, որոնք ասոցացվում են նախկին իշխանությունների և նրանց առաջնորդների հետ, հակառակը՝ ռիսկի տակ են կորցնելու աջակցությունը՝ ապատիայի և հիասթափության բարձր մակարդակի, ինչպես նաև նախկին էլիտաների հանդեպ պահպանվող մերժման և անվստահության պատճառով:
Նոր շարժումների վարկանիշի վրա կարող է բացասաբար ազդել նրանց հնարավոր համագործակցությունը նախկին կամ ներկա իշխանությունների ներկայացուցիչների հետ՝ հաշվի առնելով քաղաքացիների շրջանում նոր քաղաքական ուժերի ու փոփոխությունների նկատմամբ աճող սպասումները, ինչպես նաև այն փաստը, որ չկողմնորոշված դիրքորոշում ունեցող հարցվածների մեծ մասը հայտնել է, որ չի պատրաստվում քվեարկել գործող իշխանությունների կամ նախկին էլիտաների ներկայացուցիչների օգտին։
Կարդացեք նաև`
Վստահության ճգնաժամ. ինչպես կքվեարկեն ՀՀ բնակիչներն ընտրություններում. Armenia Today-ի հարցումը
