«ИМЭМО РАН» հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Ստանիսլավ Պրիտչինը Armenia Today-ին տված հարցազրույցում մեկնաբանել է ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի վերջին այցը Բաքու, Ռուսաստանի Դաշնության և Ադրբեջանի միջև առկա տարաձայնությունները խաղաղ կարգավորման մոտեցումներում, ինչպես նաև Ռուբեն Վարդանյանի՝ Արցախի պետական նախարարի պաշտոնից ազատումը։
Լավրովի այցը Բաքու և կարգավորման մոտեցումների տարբերությունները
Բաքու կատարած այցի ընթացքում ռուսական դիվանագիտության ղեկավարը քննարկել է բանակցային գործընթացի ընթացիկ օրակարգը, Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակման հարցը և հրադադարի մասին հայտարարության իրականացման հեռանկարները՝ այն իրավիճակի ֆոնին, երբ եվրոպական առաքելություն է ուղարկվել Հայաստան, ասել է Պրիտչինը։
Փորձագետը նշել է խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ Մոսկվայի և Բաքվի մոտեցումների տարբերությունները։ Նրա խոսքով, Ադրբեջանը ելնում է այն դիրքից, որ նախ անհրաժեշտ է խաղաղության պայմանագիր կնքել տարածքային ամբողջականության հիմնախնդրի հիմնարար լուծմամբ, հետո աստիճանաբար լուծել յուրաքանչյուր ուղղությունը կոնկրետ։ Միաժամանակ, ըստ Պրիտչինի, Ռուսաստանն ավելի համապարփակ մոտեցում ունի խաղաղության պայմանագրի կնքման հարցում։ Նրա խոսքով, Մոսկվայի մոտեցումը ենթադրում է, որ խաղաղության պայմանագիրը բանակցությունների վերջնական կետն է և ենթադրում է բոլոր հարցերի վերջնական լուծումը, այդ թվում սահմանազատման և իրավական փոխգործակցության, դիվանագիտական ներկայացուցչության հարցերը։
Ռուբեն Վարդանյանի ազատումը Արցախում
Փորձագետի կարծիքով՝ կոռեկտ չէ կապել Ռուբեն Վարդանյանի՝ Արցախի պետնախարարի պաշտոնից հրաժարականը և ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի վերջին այցը Ադրբեջան։ Պրիտչինը լիովին չհիմնավորված է անվանել ադրբեջանական ԶԼՄ-ների և փորձագետների կարծիքը, թե Վարդանյանը «մոսկովյան նախագիծ» է։
«Վարդանյանին Ռուսաստանում իրականում խոշոր օբյեկտներ չեն մնացել, նա միջազգային գործարար է, գրասենյակներ ունի Լոնդոնում, Նյու Յորքում և, հետևաբար, իրեն առաջին հերթին որպես հայ գործարար է ներկայացնում։ Նա մեծ ներդրումներ է կատարել Լեռնային Ղարաբաղում և Հայաստանում, ուստի դեռ մեծ հարց կա՝ արդյոք նա Մոսկվայի նախագիծն է»,- ասել է Պրիտչինը։
Ըստ փորձագետի՝ Վարդանյանի ազատումը բխում է ոչ միայն Ադրբեջանի, այլեւ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի շահերից, ով Վարդանյանին համարում էր հավանական մրցակից։
Մարզում կապի ապաշրջափակման խնդիրը
Մեկնաբանելով Լավրովի հայտարարությունը Բաքվում կողմերի՝ «Ադրբեջանի արևմտյան հատվածի և Նախիջևանի միջև տրանսպորտային կապի հաստատման շուրջ համաձայնության գալու հեռանկարների մասին» հայտարարությունը, Պրիտչինը նշել է, որ Մոսկվայի կողմից խթանվող կարգավորման կոնֆիգուրացիան ամրագրված է «ճանապարհային քարտեզում» 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության և դրան հաջորդած եռակողմ հանդիպումների մասին, որը, ի թիվս այլ բաների, ենթադրում է տրանսպորտային միջանցքների ապաշրջափակում։
«Ադրբեջանը Լաչինի միջանցքով տրանսպորտային կապի բացումը կապում է Զանգեզուրի միջանցքի հետ։ Մոսկվան, իր հերթին, նույնպես պնդում է, որ պետք է լինի համաչափություն։ Նախիջևանի հետ ցամաքային կապը կարևոր միջանցք է Ադրբեջանի համար, ինչը նաև նշված է եռակողմ հայտարարության մեջ, և, ինչպես հաստատում է հայկական կողմը, նրա անվտանգությունը պետք է ապահովեն ՌԴ ԱԴԾ սահմանապահ ուժերը, որոնք տեղակայված են հարավում»,- ընդգծեց փորձագետը։
Ռուսական կարգավորման ձևաչափի կարևորության մասին
Ըստ փորձագետի՝ կարգավորման տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանն ու Ադրբեջանը նախընտրում էին կարգավորման ոչ մոսկովյան ձևաչափերը, բայց ի վերջո դա ոչնչի չհանգեցրեց։ «Ռուսաստանն առաջարկում է հարթակ, բոլորին ծանոթ ձևաչափ և առավելագույն օբյեկտիվություն՝ առանց որևէ ենթատեքստի։ Ուստի այս ձևաչափը բաց է համագործակցության համար»,- կարծում է Պրիտչինը։
Միաժամանակ, փորձագետը հավելեց, որ կարգավորման շրջանակներում կան Հայաստանի համար շատ բարդ հարցեր, որոնք, սակայն, առկա են կարգավորման ցանկացած ձևաչափերում։ «Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը, որը Ադրբեջանը համարում է իրենը և ժամանակի հարց է համարում բնակչության ինտեգրումը, հայկական կողմի համար շատ բարդ խնդիր է, պարզ է, որ հեշտ չէ դրա հետ համաձայնել։ Բայց միևնույն ժամանակ տեսնում ենք, որ մոտավորապես նույն հարցը ծագում է ցանկացած ձևաչափով՝ ռուսական, եվրոպական, ամերիկյան։ Այսինքն՝ այստեղ, ամեն դեպքում, ինչ-որ կերպ պետք է ընդհանուր լեզու փնտրել Ադրբեջանի հետ, հակառակ դեպքում առճակատումը կշարունակվի»,- ասաց Պրիտչինը։
Նրա խոսքով, Մոսկվայի և Բաքվի դիրքորոշումների մերձեցումը, որն այժմ նկատվում է, «մեծ մասամբ պարտադրված է»։ «Երևանը հույսը դրեց արևմտյան երկրների աջակցության վրա և դրանով իսկ նվազագույնի հասցրեց իր մասնակցությունը բանակցային գործընթացին, ինչն էապես կանգնեցրեց նրան։ Դա արվել է չնայած այն հանգամանքին, որ Երևանը հասկանում է, որ արևմտյան դիտորդների ցանկացած տեղակայում առանց ոչ միայն Ադրբեջանի, այլև Ռուսաստանի համաձայնության, իհարկե, ապակառուցողական քայլ է, որը չի տանում ղարաբաղյան հակամարտության վերջնական լուծմանը, շեշտեց փորձագետը:
