Սամվել Շահրամանյանը Արցախի Հանրային հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում խոսել է սեպտեմբերի 19-20-ը ադրբեջանական ագրեսիայի սկզբի, ռուսական կողմի դիրքորոշման, ինչպես նաև Բաքվի հետ ռազմական գործողությունների դադարեցման բանակցությունների մասին։
Նա խոսել է ռազմական գործողությունների հնարավորության առաջին ազդանշանի մասին. Նախագահի խոսքով՝ սեպտեմբերի 19-ի առավոտյան՝ Արցախի դեմ ադրբեջանական օպերացիայի մեկնարկի օրը, ինքը եղել է ռուս խաղաղապահների հրամանատարի մոտ։ Շահրամանյանը նշել է, որ Շուշին երկու հենակետ ունի՝ ռուսական և ադրբեջանական։ «Ադրբեջանական կետից մոտեցանք ռուսական հենակետի ավագին և զգուշացրել, որ թաքցնեն անձնակազը, քանի որ շուտով կաշխատի հրետանին։ Այս փաստը ներկայացրել ենք ռուս խաղաղապահներին, նրանք էլ գիտեին այդ մասին, ճշտումներից հետո հաստատվել էր։ Ինձ համար պարզ դարձավ, որ որոշ ժամանակ անց հնարավոր է ռազմական գործողությունների բռնկում»,- ասել է նա։
Շահրամանյանը նշել է, որ մինչ այս Արցախի զինված ուժերն ու ուժայինները երկար ժամանակ բարձր պատրաստության վիճակում էին, այդ թվում՝ քաղաքացիական պաշտպանության ուժերը։ Շահրամանյանի խոսքով, իր աշխատասենյակ վերադառնալուց կես ժամ անց, սկսվել են ռազմական գործողությունները, ադրբեջանական զինուժը սկսել է ինտենսիվ հրետակոծել գրեթե բոլոր տարածքները։ «Ռազմական գործողությունների մեկնարկից մի քանի ժամ անց ես հասկացա, որ մենք միայնակ ենք ադրբեջանական այս ագրեսիայի դեմ։ Ռուսական կողմը, կարելի է ասել, դիտորդի դիրքում էր, և մենք պետք է կարողանայինք ինքնուրույն լուծել մեր հարցերը»,- ասել է նա՝ պատասխանելով ռուս խաղաղապահների դիրքորոշման մասին հարցին։
Նշելով, որ ՊԲ-ն, ուժային մյուս ուժերը և Արցախի բնակչությունը սկսել են արձագանքել՝ Շահրամանյանն ընդգծել է, որ այդ գործողությունների շնորհիվ հնարավոր է դարձել բանակցություններ սկսել ադրբեջանական կողմի հետ, որը տևել է մոտ 12 ժամ։ «Մեզ համար պարզ էր, որ պետք է դադարեցնել ռազմական գործողությունները, քանի որ ուժերն անհամեմատելի էին։ Ինչքան շարունակեինք, այնքան ավելի շատ զոհեր ու կորուստներ կունենայինք»,- ասաց նա։
Շահրամանյանի խոսքով, ինքը ստիպված է եղել անմիջական կապ հաստատել ադրբեջանական կողմի բարձրաստիճան ներկայացուցիչների հետ, ովքեր ծանոթ են եղել իրեն, նախկինում կապ են ունեցել նախկին նախագահ Արայիկ Հարությունյանի հետ և լիազորված են եղել աշխատել արցախյան կողմի հետ։
«Մենք բանակցություններ ենք սկսել ռազմական գործողությունները դադարեցնելու համար։ Նախ, ադրբեջանական կողմն ինձ ասաց, որ ռազմական գործողություններն ունեն իրենց արդյունքները, նպատակները, և քանի դեռ դրանք ձեռք չեն բերվել, ռազմական գործողությունները չեն դադարի։ Նպատակը Արցախի նկատմամբ լիակատար վերահսկողությունն էր։ Հաշվի առնելով այն, որ ադրբեջանական կողմը նույնպես բավականին մեծ կորուստներ է կրել, ինչպես նաև այն, որ մեր տարածքները, կարելի է ասել, շրջափակման մեջ էին, և հակառակորդը մոտեցել էր Ստեփանակերտին, նրա հատուկ նշանակության ստորաբաժանումներն ու զինտեխնիկան շատ մոտ էին գտնվում Կրկժանի տարածքում, այս իրավիճակում մենք այլ ելք չունեինք, քան գնալ որոշակի զիջումների»,- ասել է նա։
Շահրամանյանի խոսքով՝ ադրբեջանական կողմին ասել է գրավոր առաջարկություններ ուղարկել ռազմական գործողությունները դադարեցնելու համար։ Նրա խոսքով, առաջին փաստաթուղթը չի ընդունվել արցախյան կողմից. Պատասխանելով այն հարցին, թե դա ինչ փաստաթուղթ էր, նախագահն ասել է. «Կարելի է ասել, որ դա հանձնման փաստաթուղթ էր»։ Նա ասել է, որ Բաքվի առաջարկը քննարկվել է Անվտանգության խորհրդի անդամների, նախկին նախագահների եւ բոլոր քաղաքական ուժերի մասնակցությամբ։
Շահրամանյանը նշել է, որ մարտերը դադարեցվել են ՊԲ զինաթափման և Եվլախում ինտեգրման շուրջ բանակցություններ նախատեսող համաձայնագրի շրջանակներում։ Մեկնաբանելով Արցախից հայկական զինված ուժերի ստորաբաժանումների դուրսբերման մասին արցախյան կողմի ընդունած փաստաթղթում պարունակվող ձևակերպումը, Շահրամանյանն ընդգծեց, որ այս ձևակերպումն անընդունելի է Արցախի համար, սակայն ադրբեջանական կողմը պնդել է դա։ Նա նաև նշել է, որ Ստեփանակերտը նախապես Բաքվին բանավոր և գրավոր տեղեկացրել է հանրապետությունում հայկական զինված ուժերի բացակայության մասին։
Շահրամանյանը մեկնաբանել է պաշտպանության բանակին զենք մատակարարելու վերաբերյալ քննադատությունները, ինչպես նաև այն Հայաստան տեղափոխելու անհրաժեշտության մասին հայտարարությունները։ Նա ընդգծել է, որ հայկական կողմը կորցրեց այդ հնարավորությունը Լաչինի միջանցքում ադրբեջանական անցակետի տեղադրումից հետո։ «Պարզ է, որ ծանր տեխնիկայով չէինք կարող Արցախը լքել. Այսօր այդ տեխնիկայի դուրսբերման մասին խոսելն անիմաստ է»,- ընդգծել է նա՝ նշելով, որ պայմանավորվածության համաձայն տեխնիկան փոխանցվել է ռուսական կողմին՝ հետագա ոչնչացման համար։
Նախագահը նաև հայտարարել է, որ ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո ՊԲ ողջ անձնակազմը անցակետով անցել է Հայաստան, և նրանցից ոչ մեկը բերման չի ենթարկվել։ Նա ընդգծել է, որ դա ադրբեջանական կողմի հետ պայմանավորվածությունների արդյունք էր։ Նրա խոսքով, պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել նաև, որ անցակետը գործելու է շուրջօրյա, և այնտեղ ստուգումները կիրականացվեն շատ թեթև ռեժիմով կամ գրեթե չեն իրականացվի։
Նա ասաց, որ ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո Արցախի բոլոր շրջանները կտրվել են կենտրոնից, ադրբեջանական զինուժը վերահսկել է հիմնական ճանապարհները։ Ադրբեջանական զինուժը շատ մոտ է եղել խաղաղ բնակավայրերին, ինչը խուճապ է առաջացրել բնակչության շրջանում։
Նախագահի խոսքով, ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու համար սեպտեմբերի 21-ից ինքը Ադրբեջանի ՊՆ գեներալների և ռուս խաղաղապահների հրամանատարի հետ այցելել է Արցախի շրջաններ և ՊԲ զինվորականներին հեռացրել: Նա ընդգծեց, որ դրանով հնարավոր է դարձել հարյուրավոր կյանքեր փրկել, և սեպտեմբերի 21-24-ը Արցախի իշխանությունները ամենօրյա ռեժիմով զբաղվել են այդ խնդիրներով։
Սամվել Շահրամանյանը հերքեց նաև Արցախում անցկացված նախագահական ընտրությունների և Ադրբեջանի կողմից հանրապետության դեմ գործողության կապը՝ այդ մասին հայտարարություններն անվանելով «կեղծ թեզեր»։ Նա ընդգծել է, որ Արցախի դեմ Ադրբեջանի ռազմական գործողությունների պլանը պատրաստվել է ոչ թե իր ընտրվելուց հետո, այլ նախապես։ Շահրամանյանի խոսքով, երբ ինքը մինչ նախագահ ընտրվելը զբաղեցնում էր Արցախի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի պաշտոնը, պարբերաբար ստանում էր համապատասխան տեղեկատվություն: Անվտանգության խորհրդի նիստերին շփման գծի ողջ երկարությամբ ադրբեջանական զինուժի, տեխնիկայի և հրետանու կուտակումների մասին քննարկումներ անընդհատ եղել են:
