Armenia Today-ը կազմել է գեղարվեստական ֆիլմերի ընտրանի, որոնք հայ ժողովրդի պատմության հիմնական ողբերգական և շրջադարձային կետերի մասին են՝ 1915 թվականի ցեղասպանությունը, պետականության համար պայքարը, Սպիտակի երկրաշարժը, Արցախյան պատերազմը և 20-րդ դարի սկզբի սոցիալական հակամարտությունները: Այս ֆիլմերից յուրաքանչյուրը, իր ձևով, արտացոլում է հայ ժողովրդի կրած հիմնական տրավմաներն ու փորձությունները։
«Խոստում» (2016)
Թերի Ջորջի ֆիլմը, որի գլխավոր դերերում են Օսկար Այզեքը, Քրիստիան Բեյլը և Շառլոտ Լե Բոնը, պատմում է սիրային եռանկյունու մասին, որը տեղի է ունենում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանության ֆոնին։ Բժշկականի հայ ուսանող Միքայել Պողոսյանը ժամանում է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ սիրահարվում է Աննային, որն արդեն հարաբերությունների մեջ է ամերիկացի լրագրող Քրիս Մայերսի հետ։ Զույգն ականատես է լինում հալածանքների և բռնության, դիմանում է ձերբակալություններին, խոշտանգումներին, փախուստին և Մուսա լեռան պաշտպանությանը մասնակցելուն, որը գագաթնակետին է հասնում փախստականների տարհանմամբ։ Ֆիլմի եզրափակիչը պատկերում է Միքայելի արտագաղթը և կյանքը Միացյալ Նահանգներում, որտեղ նա շարունակում է աշխատել որպես բժիշկ։
«Գարեգին Նժդեհ» (2013)
Հրաչ Քեշիշյանի նկարահանած կենսագրական ֆիլմը նվիրված է ազգային հերոս և զորավար Գարեգին Նժդեհին: Սյուժեն ծավալվում է 1918 թվականին Հյուսիսային Հայաստանում, որտեղ Նժդեհի ջոկատը բախվում է թուրքական զորքերի հետ: Ֆիլմը կենտրոնանում է Նժդեհի՝ հայոց պետականության և տարածքային ամբողջականության համար մղած երկարատև պայքարի վրա: Ֆիլմում նկարահանվել են Արտաշես Ալեքսանյանը, Նազենի Հովհաննիսյանը, Շանթ Հովհաննիսյանը, Խորեն Լևոնյանը, Երվանդ Մանարյանը, Արման Նավասարդյանը, ինչպես նաև Չուլպան Խամատովան և Միխայիլ Եֆրեմովը:
«Մուսա լեռան քառասուն օրը» (1982)
Ֆրանց Վերֆելի վեպի այս էկրանավորումը պատմում է Մուսա լեռան շրջակայքի հայկական գյուղերի հերոսական պաշտպանության մասին 1915 թվականի ցեղասպանության ժամանակ: Մի քանի գյուղի բնակիչներ բարձրանում են լեռը և քառասուն օր հետ են մղում թուրքական ուժերի հարձակումները: Դիմադրության առաջնորդը Գաբրիել Բագրատյանն է՝ հայ-թուրքական բանակի սպա, որը վերադառնում է իր ընտանեկան կալվածք և ստիպված է ընտրություն կատարել ծառայության և իր ժողովրդի պաշտպանության միջև: Ֆիլմում նկարահանվել են Քաբիր Բեդին, Գայ Ստոքվելը, Պիտեր Հասկելը, Մայքլ Կոնստանտինը և այլ դերասաններ:
«Հոշոտված Հայաստան» (1919)
Օսկար Ապֆելի համր ամերիկյան ֆիլմը համարվում է Հայոց ցեղասպանության մասին առաջին լիամետրաժ ֆիլմը: Սցենարը հիմնված է Արշալույս (Ավրորա) Մարդիգանյանի «Հոշոտված Հայաստան» գրքի վրա: Ֆիլմը պատմում է 14-ամյա հերոսուհու ճակատագրի մասին, որը կորցրել է իր ընտանիքը, ենթարկվել է բռնության հարեմներում և փախել Օսմանյան կայսրությունից: Միսիոներների կողմից փրկվելուց հետո Ավրորան հասնում է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ նրա պատմությունը դառնում է թե՛ գրքի, թե՛ ֆիլմի հիմքը: Գլխավոր դերում խաղում է Ավրորա Մարդիգանյանը:
«Սողոմոնի երգեր» (2021)
Արման Նշանյանի ֆիլմը լուսաբանում է 19-րդ դարի վերջին իրադարձությունները և 1894-1896 թվականների հայկական կոտորածները սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի օրոք: Սյուժեն կենտրոնանում է կոմպոզիտոր Կոմիտասի (Սողոմոն Սողոմոնյան) կյանքի վրա, ով զգալի ազդեցություն է ունեցել հայկական ազգային երաժշտական դպրոցի և էթնոերաժշտագիտության զարգացման վրա: Ֆիլմը համատեղում է անձնական պատմությունն ու կոլեկտիվ ողբերգությունը՝ բացահայտելով ազգի ճակատագիրը կոմպոզիտորի կենսագրության միջոցով: Ֆիլմում նկարահանվել են Արման Նշանյանը, Սոս Ջանիբեկյանը, Արևիկ Գևորգյանը, Շաքե Թուխմանյանը և այլ դերասաններ։
«Արտույտների ագարակը» (2007)
Պաոլո և Վիտտորիո Տավիանի եղբայրների ֆիլմը պատմում է 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում ապրող հայ Ավագյանների ընտանիքի մասին: Ընտանեկան «Արտույտների ագարակ» կալվածքում տեղի ունեցող իրադարձությունները միահյուսում են ընտանիքի պատմությունը, ընտանիքի ավագ որդու Իտալիայից վերադարձը և երիտթուրքերի հետ կապված քաղաքական ցնցումները: Ընտանիքի տղամարդիկ դառնում են բռնաճնշումների զոհ, մինչդեռ կանայք և երեխաներն ստիպված են լինում անապատով տեղահանության ճանապարհորդության: Կիզակետում Նունիկի պատմությունն է, որը փորձում է փրկել երեխաներին և իր զարմիկ Ավեդիսին՝ աղջկա կերպարանքով: Ֆիլմում նկարահանվել են Պազ Վեգան, Մորից Բլայբտրոյը, Ալեսանդրո Պրեցիոզին, Չեկի Կարյոն և Արսինե Խանջյանը:
«Կյանք ու կռիվ» (2016)
Ֆիլմ չորս ընկերների ճակատագրի մասին, ովքեր մեծացել են միասին և հայտնվել ղարաբաղյան պատերազմում կռվողների շարքում։ Ֆիլմը համատեղում է բարեկամության, սիրո և հայրենասիրության թեմաները՝ պատկերելով երիտասարդների, ովքեր պատրաստ են զոհաբերել իրենց կյանքը հանուն իրենց երկրի անկախության և անվտանգության։ Նրանց պատմությունների միջոցով դիտողին ներկայացվում է անկախ Հայաստանը 25 տարի առաջ և այսօր։ Գլխավոր դերերում՝ Սամվել Թադևոսյան, Անի Խաչիկյան, Հայկ Մարգարյան և Սամվել Թոփալյան։
«Սպիտակ» (2018)
Ալեքսանդր Կոտի ֆիլմը նվիրված է 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժին: Սյուժեն կենտրոնանում է Գոռի վրա, ով լքել է Հայաստանը՝ ավելի լավ կյանք փնտրելու համար, բայց աղետից հետո վերադառնում է՝ տուն և ընտանիք գտնելու նպատակով: Ավերված քաղաքը և հերոսի անձնական մեղքի զգացումը ծառայում են որպես արժեքների վերանայման մասին պատմության ֆոն: Ֆիլմը Հայաստանի կողմից ներկայացվել է 2019 թվականի Օսկարի մրցանակաբաշխությանը՝ «Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ» անվանակարգում: Երաժշտությունը գրել է Սերժ Թանկյանը։
