Փետրվարի 28-ին ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության դիմաց քաղաքացիների բողոքի ակցիա են իրականացրել՝ պահանջելով Բաքվում ապօրինի պահվող հայ գերիների, այդ թվում՝ խոշտանգման ենթարկված Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի հարցով հրատապ հայտարարությամբ հանդես գալ և Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագետների հավաք հրավիրել։
ԱԳՆ-ի դիմաց «Ապրելու երկիր» կուսակցության համահիմնադիր Մեսրոպ Առաքելյանը նշել է, որ Վարդանյանը շարունակում է փետրվարի 19-ին սկսած հացադուլը։ Նա ընդգծել է, որ հայ գերիների վերաբերյալ քայլեր կատարելու հարցում ՀՀ իշխանություններից և ԱԳՆ-ից մեծ ակնկալիքներ չունեն, սակայն ՀՀ-ն պարտավոր է պահանջներ դնել միջազգային հանրության առաջ։
«ԱԳՆ-ն հայ գերիների իրավունքների խախտումներին լռությամբ է արձագանքում։ ԱԳՆ-ի այսօրվա հայտարարությունն էլ մտահոգության մասին է, բայց մտահոգվելու առիթ ունեն ՀՀ քաղաքացիները, իսկ ԱԳՆ-ն ոչ թե պետք է մտահոգվի, այլ պետք է գործի։ Ադրբեջանի վարքագիծը հաշվի առնելով, պարզ է, որ միայն Հայաստանի ուժերով այս հարցը չի լուծվի, բայց ՀՀ-ն պետք է գերիների հարցը բարձրացնի միջազգային ատյաններում։ Առաջարկում ենք ՀՀ-ում հավատարմագրված դեսպաններին հրավիրել ԱԳՆ, Բաքվի բանտերում գտնվող մեր հայրենակիցներին օր առաջ ազատ արձակելու հստակ պահանջ ներկայացնել»,- լրագրողներին ասել է Առաքելյանը։
Արձագանքելով ՔՊ պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանին, որը չէր մեկնաբանել Վարդանյանին առնչվող հարցը, Առաքելյանը շեշտել է, որ առհասարակ իշխանության որևէ ներկայացուցչի խոսքերին չի ցանկանում անդրադառնալ։
«Ադրբեջանի դեսպանի հավակնորդներին, որոնց թվում է Քոչարյանը, չեմ ցանկանում մեկնաբանել։ Նրանք ոչ թե Հայաստանը, այլ Ադրբեջանն են ներկայացնում։ Եթե Վարդանյանը և մեր մյուս հայրենակիցները Բաքվում գերի են, ապա Նիկոլ Փաշինյանը և ՔՊ-ականները Բաքվի ստրուկներն են, և ստրուկի հոգեբանությամբ էլ նրանք ոչինչ չեն պատրաստվում անել»,- հավելել է Առաքելյանը։
Արցախի Հանրապետության աշխատանքի, սոցիալական և բնակարանային հարցերի նախկին նախարար, ՀՀ նախկին սոցապնախարար, «Ապրելու երկիր» կուսակցության համահիմնադիր Մանե Թանդիլյանը իշխանություններին մեղադրել է անգործության և Ադրբեջանի հանցակիցը լինելու մեջ։
«Եթե դուք կարողանում եք գիշերը քնել՝ իմանալով, որ Ադրբեջանի բանտում հայորդի է խոշտանգվում, այդ դեպքում ես չգիտեմ՝ ձեզ հետ որ լեզվով պետք է խոսել։ Այս շենքում են այն մարդիկ, ովքեր կարողանում են գիշերը քնել, կարողանում են ոչ թե ոչինչ չանել, այլև վնասել իրենց խոսքերով, քայլերով, պառակտող մտքերով։ Ասում եք՝ ինչու էր Վարդանյանը գնացել Արցախ։ Նա գնացել էր, որովհետև դուք չէիք գնա։ Դուք ձեր փափուկ աթոռները չէիք թողնի ու Արցախ չէիք գնա, դրա համար էլ նման հարցեր եք տալիս։ Ստոր եք դուք, երբ հարցնում եք՝ բա ինչո՞ւ չեք կռվել։ Բայց դուք ո՞վ եք, գիտե՞իք՝ ինչ էր Արցախում կատարվում»,- կառավարության դիմաց ասաց Թանդիլյանը։
Նշենք, որ «Ընդդեմ իրավական կամայականության» ՀԿ-ն ի հիշատակ 1988-ին Ադրբեջանի ցեղասպանական գործողությունների զոհերի և ի պաշտպանություն բռնագաղթած հայության իրավունքների Ծիծեռնակաբերդում հագանքի տուրք է մատուցել, որից հետո ՀԿ-ի ներկայացուցիչները շարժվել են ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակ։ Ժամը 15:00-ին ՄԱԿ-ի գրասենյակի մեկնարկել է նրանց ակցիան՝ ի աջակցություն Բաքվում ապօրինաբար պահվող հայ պատանդների։ Նրանք իրենց բողոքն են արտահայտել միջազգային հանրության հանցավոր լռության և անտարբերության դեմ։
Վարդանյանը հացադուլ էր հայտարարել նաև 2024 թվականի ապրիլին՝ պահանջելով անհապաղ և անվերապահորեն ազատ արձակել իրեն և Բաքվում ապօրինաբար պահվող մյուս հայ բանտարկյալներին։ Ընտանիքի հորդորից հետո նա դադարեցրել էր հացադուլը։
2024-ի դեկտեմբերին Բաքուն դատարան էր հանձնել Ադրբեջանում ապօրինի պահվող 15 անձանց, այդ թվում՝ Արցախի նախկին առաջնորդների քրեական գործը։ Նրանք մեղադրվում են 2548 դրվագով։ Հունվարի 17-ին Բաքվում սկսվել էին Արցախի 8 քաղաքական և ռազմական առաջնորդների դատավարությունները:
Գործով անցնում են Արցախի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանը, Արայիկ Հարությունյանը և Բակո Սահակյանը, Վարդանյանը, Արցախի ԱԺ նախագահ Դավիթ Իշխանյանը, ԱԳ նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանը, պաշտպանության նախկին նախարար Լևոն Մնացականյանը, Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատարի նախկին առաջին տեղակալ Դավիթ Մանուկյանը, ինչպես նաև Գարիկ Մարտիրոսյանը, Մելիքսեթ Փաշայանը, Դավիթ Ալավերդյանը, Գուրգեն Ստեփանյանը, Լևոն Բալայանը, Մադաթ Բաբայանը, Վասիլի Բեգլարյանը և Էրիկ Ղազարյանը: Վարդանյանի գործն առանձին է քննվում։ Նրան սպառնում է ցմահ ազատազրկում Բաքվի բանտում։
Փետրվարի 19-ին նախկին պետնախարարը երկրորդ անգամ հացադուլ էր հայտարարել և դիմել աշխարհի առաջնորդներին, միջազգային կազմակերպություններին և իրավապաշտպաններին՝ կոչ անելով ուշադրություն դարձնել Բաքվում տեղի ունեցող անօրինական գործընթացներին։ Փետրվարի 25-ին ադրբեջանական լրատվամիջոցները հայտնել էին, որ շինծու դատական գործով նիստում Վարդանյանը հացադուլի պատճառով իրեն վատ է զգացել, որից հետո դատավորը բուժզննման համար ընդմիջում էր հայտարարել։
Փետրվարի 26-ին Վարդանյանի փաստաբան Ջարեդ Գենսերը հայտնել էր նրա առողջական վիճակի կտրուկ վատթարացման մասին։ Փետրվարի 27-ին նրա որդին՝ Դավիթ Վարդանյանը, միջազգային հանրությանը, աշխարհասփյուռ հայությանը կոչ էր արել քայլեր ձեռնարկել Բաքվի դեմ, որտեղ Վարդանյանը խոշտանգումների է ենթարկվում։ Ադրբեջանական ԶԼՄ-ների տարածած լուսանկարում Վարդանյանի դեմքին կապտուկներ էին։
