Հայաստանում հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից առաջ, որոնց մասնակցում է 19 քաղաքական ուժ, մայիսի 8-ից հունիսի 5-ը ներառյալ նախընտրական քարոզչություն է անցկացվում։
ՀՀ ընտրական օրենսգրքի համաձայն՝ նախընտրական քարոզչությունը պետք է իրականացվի սահմանված կանոններին համապատասխան, և ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերը պարտավոր են պահպանել օրենսդրությամբ սահմանված կարգն ու սահմանափակումները։
Armenia Today-ը ռեպորտաժում ամփոփելով նախընտրական քարոզարշավի առաջին շաբաթը՝ փորձել է հասկանալ՝ ինչպե՞ս են ընտրարշավի մասնակիցները գնահատում ստեղծված մրցակցային միջավայրը։
Մինչ ընդդիմադիրներն ահազանգում են անհավասար պայմանների մասին, գործող իշխանության ներկայացուցիչները չեն կիսում այս կարծիքը։
ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանն Armenia Today-ի հարցին պատասխանել է, որ քարոզարշավն ազատ է, խոչընդոտներ չկան:
«Հիմնական երեք ընդդիմադիր ուժ կա, բոլորն էլ լիակատար աշխատում են․ էդ ո՞վ ա քրեակատարողական հիմնարկում»,- հարցրել է Սիմոնյանը։
«Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի ներկայացուցիչ Արամ Վարդևանյանը հակադարձել է՝ հիշեցնելով պարբերաբար հրապարակվող մոնտաժված գաղտնալսումների մասին, որոնք Հակակոռուպցիոն կոմիտեն վերագրում է իրենց ուժին։ Վարդևանյանը դրանք համարում է «սև փիառ»։ Նա նաև հիշեցնում է՝ կուսակցության առաջնորդ Սամվել Կարապետյանը գտնվում է տնային կալանքի պայմաններում, և դա ակնհայտորեն վկայում է քաղաքական ուժերի համար հավասար մրցակցային պայմանների բացակայության մասին։
«Ձայնագրությունները լինում են մոնտաժված, լինում են նաև սև փիառի գործիք, դա ակնհայտ է։ Եվ, ամենակարևորը, լինի դա «ՔՊ-ի ներկայացուցիչ, թե մեկ այլ ուժի, անմեղության կանխավարկածը պետք է հարգել»,- ասել է Վարդևանյանը։
Անհավասար պայմանների վերաբերյալ հայտարարությամբ է հանդես եկել նաև Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը (ԵԽԽՎ)։ Կառույցի ներկայացուցիչները Հայաստան կատարած այցից հետո հրապարակել են նախընտրական քարոզարշավի առաջին շաբաթվա ընթացքում արձանագրված խախտումները, որոնց թվում մատնանշել են կոշտ հռետորաբանությունը, վարչական ռեսուրսի ենթադրյալ չարաշահումը, ընտրողների վրա ճնշումների և ընտրակաշառքի հնարավոր դեպքերը։ Որպես մտահոգիչ գործոններ՝ ԵԽԽՎ պատվիրակությունն առանձնացրել է նաև քաղաքական բևեռացվածությունը, պետական ինստիտուտների նկատմամբ ցածր վստահությունն ու Հայ Առաքելական եկեղեցու «աննախադեպ ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ»։ Կազմակերպության զեկույցը քննադատել են իրավապաշտպանները՝ մեղադրելով կազմակերպությանը կողմնակալության մեջ։
«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության վարչապետի թեկնածու Կարապետյանի միջազգային փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամը քննադատության է ենթարկել Հայաստանի մասին ԵԽԽՎ զեկույցը՝ այն որակելով որպես «ամոթալի հարված ժողովրդավարությանը»։
«Բոլորին դեմ եմ» կուսակցության վարչապետի թեկնածու, իրավապաշտպան Նինա Կարապետյանցն անդրադառնալով ԵԽԽՎ դիտորդների գործունեությանը՝ հույս է հայտնել, որ դրանք կլինեն սատարում երկրում իրական ժողովրդավարությանը, այլ ոչ թե ըստ նպատակահարմարության այս կամ այն քաղաքական ուժի օգտին։
«Եթե ժողովրդավարության սատարումը Հայաստանում այսքան պայքարից հետո իրական չլինի, այլ լինի՝ ըստ նպատակահարմարության ինչ-որ անձանց, խմբակների սատարում, այդ դեպքում դա վերադառնալու է «իրենց տուն»»,- կարծիք է հայտնել Կարապետյանցը։
«Հայաստան» դաշինքի պատգամավոր Աննա Գրիգորյանի կարծիքով՝ հավասար քարոզարշավի մասին խոսք լինել չի կարող, քանի դեռ ի թիվս վարչական ռեսուրսի չարաշահման՝ կան նաև քաղաքական դրդապատճառներով կալանավորված անձինք։
«Մեր պատգամավորներից մեկը՝ Արթուր Սարգսյանը, ով նաև Սիսիանից է և մեծ աշխատանք ունի այնտեղ անելու, այս պահին գտնվում է կալանքի տակ․ արդյոք սա՞ է հավասար պայման»,- հռետորական հարց է հնչեցրել Գրիգորյանը։
«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Էդմոն Մարուքյանն, իր հերթին, անհավասար քարոզարշավի հիմնական ապացույց է համարում ֆինանսական միջոցների անհամաչափ բաշխվածությունը։ Նա հանդես է եկել քաղաքական բոլոր ուժերի ֆինանսական մուտքերի, ելքերի և կատարված ծախսերի համակողմանի մոնիթորինգ անցկացնելու առաջարկով։
«Քարոզարշավի մեկնարկից առաջ մի քանի միլիոն դոլար փող ծախսած ուժեր կան, և սա որևէ ձև չի կարգավորվում։ Մենք այս իմաստով ունենք ֆունդամենտալ օրենքի բաց։ Ամբողջ արշավից բացի՝ նաև քաղաքական ուժերի կամ քաղաքական նախաձեռնության ֆինանսական մուտքերը, ելքերը և ծախսերի մոնիթորինգ պետք է իրականացնել»,- նշել է Մարուքյանը։
«Միասնության թևեր» կուսակցության առաջնորդ Արման Թաթոյանը ևս հայտարարել է այն մասին, որ նախընտրական քարոզարշավը հավասար պայմաններում չի ընթանում։ Թաթոյանը ձայնագրություն է հրապարակել՝ ահազանգելով վարչական ռեսուրսի հնարավոր չարաշահման մասին։
«Ես պիտի իմ տնօրինության երեսը պարզ անեմ, դուք էլ՝ իմ։ Նաև հահնձնարաված է, որ մաքսիմալ շատ լինենք»,- ասվում է ձայնագրության մեջ։
Ըստ Թաթոյանի՝ խոսքն Արմավիրի տարածաշրջանային պետական քոլեջի ուսանողների՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հանրահավաքին մասնակցելու մասին է։
Անդրադառնալով քարոզարշավին մասնակցելու նպատակով քաղաքացիներին հարկադրելու և համապատասխան ցուցակներ կազմելու վերաբերյալ Armenia Today-ի հարցին՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ նման դեպքերի բացահայտման պարագայում պատրաստ է աշխատանքից ազատել «մեղավոր պաշտոնյաներին»։ Նա խոստացել է անհապաղ հեռացնել բոլոր այն պետական պաշտոնյաներին, ում կողմից վարչական ռեսուրսի կիրառման փաստը կհաստատվի։
«Բոլոր պաշտոնյաները, ովքեր վարչական ռեսուրսով մարդկանց ստիպում են գալ մեր հանրահավաքներին, կազատվեն աշխատանքից։ Եթե որևէ մեկը ցանկություն չունի արձագանքել կոչին, բայց նրան ստիպում են արձագանքել, ստիպողը ևս աշխատանքից կազատվի»,- Armenia Today-ի հարցին այսպես է պատասխանել Փաշինյանը։
Նախընտրական քարոզչությունը կարգավորվում է Ընտրական օրենսգրքի (ԸՕ) սահմանադրական օրենքի 19-23-րդ հոդվածներով։ Մասնավորապես, 19-րդ հոդվածով արգելվում է սահմանադրական կարգի բռնի տապալումը, ռասայական, ազգային, կրոնական կամ այլ գերակայության քարոզումը, ռասայական, ազգային կամ կրոնական թշնամանք առաջացնող նյութերի հրապարակումը և տարածումը։ Օրենսգրքի 22-րդ հոդվածով արգելվում է նախընտրական քարոզչության ժամանակ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ծառայողներին, աշխատակիցներին, ինչպես նաև զանգվածային լրատվության պետական միջոցների աշխատակիցներին օգտագործել իրենց լիազորությունները՝ ստեղծել անհավասար պայմաններ, կողմանակալություն ցուցաբերել կամ ազդել քաղաքացիների կամքի վրա։ Ըստ ԸՕ-ի 22-րդ հոդվածի 3-րդ կետի՝ արգելվում է նաև քարոզչության վերջին 7 օրվա ընթացքում թեկնածուների կամ կուսակցությունների վարկանիշին վերաբերող սոցիոլոգիական հարցման արդյուքներ հրապարակելը։ Ընտրական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ ընտրական հանձնաժողովները հսկում են նախընտրական քարոզչության՝ Ընտրական օրենսգրքով կամ օրենսգրքի հիման վրա ընդունված իրավական ակտերով սահմանված կարգի պահպանումը։
Մանրամասները՝ տեսանյութում։
