Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահ Գեղամ Գևորգյանը Armenia Today-ին մեկնաբանել է Հայաստանի վառելիքի շուկայում մրցակցության խնդիրները, վառելիքի ներմուծման լոգիստիկայի հնարավոր փոփոխությունները, ինչպես նաև մրցակցային միջավայրի զարգացմանն ուղղված խնդիրները:
«Հայաստանի վառելիքի շուկայում մրցակցության պակասը պահպանվում է»,- հայտարարել է նա՝ խոսելով վառելիքի գների վրա ազդող գործոնների մասին։
Մարտի 16-ի Երևանում մեկնարկած Մրցակցային միջազգային ցանցի (ICN) շահերի պաշտպանության երկօրյա աշխատաժողովի շրջանակում Գևորգյանը խոսել է հայկական շուկայի կառուցվածքային խնդիրների, ինչպես նաև փոքր ու միջին ձեռնարկությունների դերի մասին: Միջոցառումը հեռարձակվել է Armenia Today-ի YouTube-ի ալիքում։
Վառելիքի ներկրումն Ադրբեջանի տարածքով
Նրա խոսքով՝ շուկայում իրավիճակը կարող է փոխվել վերջին փոփոխություններից հետո, որոնք կապված են Ադրբեջանի տարածքով վառելիքի ներկրման հետ։
Գևորգյանը նշել է, որ նոր լոգիստիկ ուղղությունների բացումն արդեն իսկ ազդում է շուկայի վրա՝ տրանսպորտային հանգույցներում արձանագրվող գների իջեցման տեսքով։ Հանձնաժողովի ղեկավարը պարզաբանել է, որ հայկական շուկայի կառուցվածքային խնդիրներից մեկը ներմուծման տեսանկյունից փոքր երկիր և տնտեսություն ունենալն է: Նրա խոսքով՝ գնումների սահմանափակ ծավալների պատճառով միջազգային խոշոր արտադրողները միշտ չէ, որ շահագրգռված են հայկական ընկերությունների հետ ուղիղ համագործակցությամբ։ Այս գործոնը, Գևորգյանի կարծիքով, կարող է արտացոլվել նաև գների մակարդակում, որոնք որոշ դեպքերում ավելի բարձր են, քան տարածաշրջանի մյուս երկրներում։
Միաժամանակ նա կարևորել է Հայաստանի արտաքին տնտեսական հարաբերություններում ունեցած դիվերսիֆիկացիան, որը, նրա գնահատմամբ, նպաստում է տնտեսության մրցունակության բարելավմանը։
Մրցակցության պակասը ազդում է առաջարկի և պահանջարկի հավասարակշռության վրա
Գևորգյանը նաև ընդգծել է, որ մրցակցության պակասը բարդացնում է շուկայի հավասարակշռումը՝ առաջարկի և պահանջարկի հարաբերակցությունը։ Նման պայմաններում, նրա խոսքով, կարող են առաջանալ գնային տատանումներ և առանձին ապրանքների դեֆիցիտ կամ ավելցուկ։
Այս տեսանկյունից հանձնաժողովի առանցքային խնդիրներից մեկը նա համարել է շուկաներում հավասար մրցակցային պայմանների ապահովումը, որոնց դեպքում գները ձևավորվում են ոչ թե սահմանափակ թվով ընկերությունների ազդեցությամբ, այլ առաջարկի և պահանջարկի հիման վրա։ Նրա խոսքով՝ առանձին ուշադրություն է դարձվում փոքր և միջին ձեռնարկությունների մասնակցության ընդլայնմանը։ Նրանց ակտիվ ներկայությունը, Գևորգյանի համոզմամբ, կայուն մրցակցության ձևավորման կարևոր գործոն է։ Նա հավելել՝ հանձնաժողովը ձգտում է ստեղծել պայմաններ, որոնց դեպքում փոքր բիզնեսը կկարողանա մուտք գործել շուկա և մրցակցել խոշոր ընկերությունների հետ:
ICN-ն՝ որպես փորձի փոխանակման հարթակ
Մեկնաբանելով Երևանում ընթացող ICN աշխատաժողովը, որին մասնակցում են շուրջ 40 երկրի ներկայացուցիչներ, հանձնաժողովի ղեկավարը նշել է, որ միջոցառումը հարթակ է կարգավորող մարմինների միջև փորձի փոխանակման համար: Նրա խոսքով՝ յուրաքանչյուր երկիր ունի կարգավորման իր առանձնահատկությունները, և Հայաստանի համար կարևոր գործոն է տնտեսության փոքր չափը, ինչը միաժամանակ լրացուցիչ բարդություններ է ստեղծում և որոշակի առավելություններ տալիս:
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը աշխատաժողովի բացմանը խոսել է տնտեսության համար մրցակցային միջավայրի կարևորության մասին: Նա հիշեցրել է, որ 2026 թվականի տնտեսական ազատության ինդեքսում Հայաստանը 176 երկրի շարքում զբաղեցնում է 52-րդ տեղը և Համաշխարհային բանկի «Բիզնես ռեդի» զեկույցում ստացել է 66,7 միավոր:
2025 թվականին Ադրբեջանը հայտարարել էր իր տարածքով Հայաստան բեռների տարանցման սահմանափակումների վերացման մասին։ Ընդհանուր առմամբ, 2025-ին Ադրբեջանը Հայաստան է արտահանել 788,8 հազար դոլարի վառելիք, մինչդեռ ՀՀ-ից Ադրբեջան մատակարարումներ չեն իրականացվել։
Հայ փորձագետների մի մասն այդ գործընթացները դիտարկում է որպես Բաքվի ավելի լայն տնտեսական ռազմավարության տարր։ Տնտեսագետ, «Հայաքվե» միավորման խորհրդի անդամ Հրայր Կամենդատյանը Armenia Today-ին տված հարցազրույցում ասել է, որ ադրբեջանական բենզինի ներմուծումը կարող է դիտվել որպես տնտեսական էքսպանսիայի գործիք և Արցախի կորստի հետևանքների հանրային ընկալումը փոխելու փորձ: Նրա կարծիքով՝ հայկական սպառողին սահմանափակ գնային օգուտ առաջարկելով՝ Բաքուն ձգտում է տնտեսական կախվածության տարրեր ձևավորել։
Հայաստանի իշխանությունները համաձայն չեն նման գնահատականների հետ։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պնդում է, որ ադրբեջանական բենզինի ներմուծումը հանգեցրել է վառելիքի գների նվազմանը. նրա խոսքով՝ 2025-ի դեկտեմբերի կեսերից պրեմիում դասի բենզինի նվազագույն գինը իջել է՝ մեկ լիտրի համար 510 դրամից դառնալով 430 դրամ։
Պապոյանն ավելի վաղ նույնպես գների նվազումը կապում էր ադրբեջանական վառելիքի մատակարարման հետ: Նրա խոսքով՝ բենզինը մոտ 430 դրամով արագ վաճառվում է շուկայում, իսկ այդ ծավալները սպառելուց հետո վաճառքում մնում է այլ ծագման վառելիք, ինչը բերում է միջին գնի բարձրացման: Նախարարի գնահատմամբ՝ հենց մատակարարումների սահմանափակ ծավալներն են բացատրում շուկայում գների տատանումները։
Մանրամասները՝ տեսանյութում։
Կարդացեք նաև՝
«Մենք Ադրբեջանից բենզին գնենք, իրենք՝ զինվեն», «Պետք է առևտուր անենք». հարցում
