ՀՀ ֆինանսների նախկին նախարար, հանրային ֆինանսների կառավարման միջազգային խորհրդատու Վարդան Արամյանը և տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանն Armenia Today-ին մեկնաբանել են «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» (ՀԷՑ) վերաբերյալ միջազգային արբիտրաժի որոշումը։
Ստոկհոլմի առևտրային պալատի արբիտրաժային ինստիտուտի հուլիսի 22-ի որոշմամբ՝ ՀՀ կառավարությանը պարտավորեցրել է ձեռնպահ մնալ ՀԷՑ-ի նկատմամբ հուլիսի 3-ին ընդունված «Էներգետիկայի մասին» և «Հանրային ծառայությունները կարգավորող մարմնի մասին» ՀՀ օրենքներով սահմանած դրույթների կիրառումից, ինչպես նաև ընկերության բռնագրավման հետագա քայլերից»։ Կառավարությունը հանդես էր եկել մեկնաբանությամբ և հայտարարել, որ հրատապ կարգով քննված հարցերի շրջանակն այլ է, քան ժամանակավոր կառավարիչ նշանակելու որոշման նպատակները և վերջինիս կողմից իրականացվելիք գործողությունները:
ՀԷՑ-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ Նարեկ Կարապետյանը մանրամասնել էր, որ դատարանը կառավարությանն արգելել է բռնագրավել կամ վաճառել ՀԷՑ-ի ակտիվներ, փոխել ՀԷՑ-ի կառավարման մարմինների կազմը, հետ վերցնել ընկերության գործունեության լիցենզիաները և որևէ կերպ սահմանափակել ընկերության բնական բիզնես գործունեությունը:
Դատարանի որոշումը` «Հայաստանի համար շատ վատ ներդրումային միջավայրի ահազանգ»։
Հայաստանի կողմից Ստոկհոլմի առևտրային պալատի արբիտրաժային ինստիտուտի (SCC)՝ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» պետականացման գործընթացից հրաժարվելու մասին որոշման չկատարման դեպքում երկիրը կարող է բախվել լուրջ հետևանքների՝ ներդրումային միջավայրի համար, Armenia Today-ին ասել է Արամյանը։
«Եթե իշխանություններն անտեսեն այս որոշումը, ապա դա կարող է դառնալ Հայաստանի ներդրումային միջավայրի համար խիստ բացասական ազդակ»,- ընդգծել է փորձագետը։
Նրա խոսքով՝ եթե համադրում ենք Սամվել Կարապետյանի («Տաշիր» ընկերությունների խմբի նախագահ-խմբ․) փաստաբանական թիմի հայտարարությունը և կառավարության տարածած հաղորդագրությունը Ստոկհոլմի արբիտրաժային դատարանի որոշման մասով, ապա տպավորություն ենք ստանում, որ կառավարությունն արձագանքել է, թե «անկախ նրանից, «սիրելի արբիտրաժ», թե ինչ պարտավորություններ եք ստանձնել՝ ստորագրելով Հայաստանի և Կիպրոսի միջև ներդրումների խրախուսման և պաշտպանոթյան մասին համաձայնագիրը, անկախ նրանից, որ ամաձայնել եք ի հայտ գալիք վեճերի լուծումը պատվիրակել Ստոկհոլմի դատարանին, ամեն դեպքում, տեղյակ եղեք, որ պետք է հաշվի առնեք վճիռների ճանաչման և կատարման կարգերը և ընթացակարգերը։
Արամյանի խոսքով՝ եթե ուշադրությամբ կարդանք այդ համաձայնագիրը, ապա կա 4 -րդ կետ, որով սահմանվում է, թե հնարավոր բռնագրավման համար ինչ նախապայմաններ են անհրաժեշտ և ինչ պարտադիր պայմաններ պետք է լինեն։
«Որևիցե պետություն, նման արշավ սկսելուց առաջ, պետք է բավականին լուրջ տնային աշխատանք կատարած լիներ, այսինքն՝ արդեն պետք է հիմնավորած լիներ, որ տվյալ տնտեսվարող սուբյեկտն այնպիսի գործողություններ է կատարել, որոնցով լուրջ վնաս է հասցրել պետական շահերին, և ապացուցած լիներ, որ բռնագրավման այդ որոշումը խտրական բնույթ չի կրում, սելեկտիվ վերաբերմունք չէ, և բոլորը սանրվում են նույն սանրով։ Հակառակ դեպքում՝ այս իրավիճակն, անկասկած, ներդրումային տրամադրության վրա խիստ-խիստ բացասական ազդեցություն է ունենալու՝ թե՛ դրսի, և թե՛ ներսի գործարարների համար»,- ասել է Արամյանը։
Նա շեշտել է, որ բիզնեսի տեսանկյունից՝ սա բավականին վատ է, քանի որ Հայաստանն առանց այն էլ առանձնապես ներդրումային գրավչությամբ չի փայլում։ Իսկ հիմա՝ առավել ևս։
«Ոչ միայն արտաքին ներդրողները կհրաժարվեն գալուց, ինչի մասին վկայում է 2024 թվականի ներդրումային վիճակագրությունը, այլև ներքին ներդրողներն այլևս կխուսափեն ներդրումներ կատարել այստեղ»,- ասել է նա։
Պարսյանը բացատրել է, թե ինչպես են գործում միջազգային արբիտրաժային որոշումները։ Նրա խոսքով՝ միջազգային իրավունքի համաձայն, ստոկհոլմյան արբիտրաժի վճիռները ենթակա են պարտադիր կատարման՝ 1958 թվականին ընդունված Նյու Յորքի կոնվենցիայի հիմքով։ Այդ կոնվենցիային անդամակցում է ավելի քան 170 պետություն, այդ թվում` Հայաստանը։ Պետք է նկատի ունենալ, որ պետության կողմից վավերացված միջազգային կոնվենցիաներն ազգային օրենսդրության մաս են կազմում: Այս դատարանն անկախ արբիտրաժային հաստատություն է, և դրա որոշումներն ունեն իրավական ուժ՝ ազգային դատարանների վճիռներին հավասար, դրանց կատարումից Հայաստանի կառավարությունը չի կարող հրաժարվել, ասել է տնտեսագետը։
«Եթե պատասխանող պետությունը չի կատարում վճիռը, հակառակ կողմը կարող է դիմել այն պետության դատարաններին, որտեղ գտնվում են պատասխանողի ակտիվները կամ գույքը, և պահանջել կատարողական վարույթ։ Նյու Յորքի կոնվենցիայի մեխանիզմով կարելի է պարտադրել միջազգային արբիտրաժային վճռի իրականացում։ Օրինակ, հայցվոր կողմը` ՀԷՑ-ի սեփականատերը, կարող է պայմանական դիմել նյույորքյան կոնվենցիային միացած ցանկացած երկրի, օրինակ՝ Չեխիայի դատարան և Չեխիայի տարածքում գտնվող հայաստանյան գույքի նկատմամբ իրականացնել բռնագանձում՝ այդպիսով ապահովել արբիտրաժային դատարանի վճռի կատարումը»,- պարզաբանել է փորձագետը։
Տնտեսագետի կարծիքով՝ արբիտրաժային դատարանի վճռի չկատարումը կարող է նաև այլ հետևանքներ առաջացնել, օրինակ՝ միջազգային վարկային և ֆինանսական տարբեր ինստիտուտներ կարող են հղում կատարելով արբիտրաժային դատարանի վճռի չկատարմանը՝ հրաժարվել Հայաստանի հետ տարբեր՝ փոխառությունների և վարկային գործարքների կնքումից, եթե արբիտրաժի վճիռը պետությունը չի կատարել։
«Այնպես որ, հայաստանյան պաշտոնյաները պետք է դա նկատի ունենան, որ նման գործելաոճին հետևելու են տարբեր պատժիչ գործողություններ»,- զգուշացրել է նա։
Ըստ փորձագետի՝ եթե որոշումը չկատարվի՝ հնարավոր է սկսել նոր արբիտրաժային գործընթաց։ Հայցվոր կողմը կարող է պահանջել լրացուցիչ վնասների փոխհատուցում՝ վճիռը չկատարելու հիմքով։ Հնարավոր է նաև ներկայացնել նոր արբիտրաժային հայց՝ վնասների փոխհատուցման պահանջով, ինչն, անշուշտ, Հայաստանի համար կարող է ֆինանսական, նյութական խնդիրներ առաջացնել։
Կարդացեք նաև՝
Սակագնի հետ կապված խնդիրներ, մեծ տույժեր․ Նարեկ Կարապետյանը՝ ՀԷՑ-ի պետականացման ռիսկերի մասին
Ինչո՞ւ են Սամվել Կարապետյանին կալանավորել. եկեղեցի, քաղաքականություն, ներդրումային ռիսկեր
