Իրանի, ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ուժերի միջև մարտերը շարունակվում են արդեն վեցերորդ օրը: Մարտի 5-ին մի քանի շրջանում հարվածներ են հասցվել, որոնց հետևանքով քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհեր են գրանցվել: 13 երկիր այժմ ներգրավված է կամ տուժել է հակամարտությունից, այդ թվում՝ Ադրբեջանը, Բահրեյնը, Հորդանանը, Իրաքը, Կատարը, Կիպրոսը, Քուվեյթը, Լիբանանը, ԱՄԷ-ն, Օմանը, Սաուդյան Արաբիան, Սիրիան և Թուրքիան:
Հակամարտության նոր մասնակիցներ
Այսօր ադրբեջանա-իրանական սահմանին իրավիճակը փոխվել է: Բաքուն մեղադրել է Թեհրանին Նախիջևանում անօդաչու թռչող սարքերի խոցման համար և սկսել է քրեական հետաքննություն: Նախագահ Իլհամ Ալիևը միջադեպը որակել է որպես ահաբեկչական հարձակում՝ նշելով, որ թիրախավորվել են քաղաքացիական օբյեկտները, և հրամայել է զինվորականներին պատրաստվել պատասխան գործողությունների:
Իր ելույթում նա նաև հիշել է 2023 թվականին Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վրա հարձակումը: Իրանը հերքում է մեղադրանքները՝ ենթադրելով, որ անօդաչու թռչող սարքերը կարող են արձակվել Իսրայելի կողմից՝ որպես սադրանք: Ադրբեջանի դաշնակից Թուրքիան խստորեն դատապարտել է Նախիջևանի վրա հարձակումը: Թեհրանը հերքել էր Թուրքիայի տարածքում հրթիռային արձակման մասին հաղորդագրությունները՝ ընդգծելով Անկարայի ինքնիշխանության նկատմամբ իր հարգանքը:
ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարձակումներն Իրանի տարածքում
Կարմիր մահիկի տվյալներով՝ 174 քաղաքում գրանցվել է ավելի քան 1300 հարձակում։ Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում զոհվել է առնվազն 49 մարդ, իսկ Թեհրանում, ըստ Իրանի պետական հեռարձակողի, 30 բնակիչ վիրավորվել է Շահին Շեմալի փողոցում գտնվող բնակելի շենքերին հրթիռներ արձակելուց հետո։
Միևնույն ժամանակ, իսրայելական բանակը հայտարարել է Իրանի մայրաքաղաքի ռմբակոծությունների նոր ալիքի, իսկ Tasnim լրատվական գործակալությունը հաղորդել է Բոկան քաղաքի վարչական շենքին հարվածելու մասին, որը նույնպես զոհերի պատճառ է դարձել։
Իրանի հրթիռային հարվածները տարածաշրջանում
Հարձակումներին ի պատասխան՝ Իրանն ակտիվացրել է հրթիռային արձակումները։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը հայտնել է վերջին 24 ժամվա ընթացքում 40 արձակման ալիքի մասին, այդ թվում՝ քրդական դիրքերի վրա։ Իսլամական Հանրապետության պետական հեռուստատեսությունը հաղորդել է Իսրայելի ուղղությամբ արձակված նոր համազարկի մասին, ինչը հետագայում հաստատել են իսրայելական զինվորականները, որոնք գրանցել են Իսրայելի կենտրոնում տեղի ունեցած հրետակոծությունները։
Իսրայելում ԱՄՆ դեսպան Մայք Հաքաբին խոստովանել է, որ գործողության սկսվելուց ի վեր ստիպված էր պարբերաբար մտնել բունկեր։ Թեհրանը նաև հայտարարել է Պարսից ծոցի հյուսիսում ամերիկյան տանկերի վրա հարվածի և Կատարի Ալ-Ադիր ավիաբազայի վրա անօդաչու թռչող սարքի հարվածի մասին, որտեղ տեղակայված են ամերիկյան ուժերը:
Վաշինգտոնը, իր հերթին, հերքում է իր F-15E կործանիչի՝ Իրանի տարածքում կործանման մասին հաղորդագրությունները, չնայած ԻՀՊԿ-ն պնդում է, որ ինքնաթիռը կործանվել է նախորդ օրը: Միևնույն ժամանակ, ԱՄԷ պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է իրանական հրթիռային հարձակումների հետևանքով 94 զոհի մասին:
Իսրայելի հարվածները Լիբանանին
Իսրայելը շարունակում է հարվածել Հեզբոլլահի թիրախներին Լիբանանում: Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտարարել է Բեյրութում իր հրամանատարական կետերի ոչնչացման և երկրի հարավում զինյալ խմբի վերացման մասին: Իսրայելական անօդաչու թռչող սարքը հարվածել է երկու մեքենայի Լիբանանի մայրաքաղաքի՝ օդանավակայան տանող մայրուղու վրա, որի հետևանքով զոհվել է երեք մարդ:
Ի պատասխան՝ Հեզբոլլահը հայտնել է իսրայելական բնակավայրերի և ռազմաարդյունաբերական օբյեկտների վրա տասնյակ հրթիռներ արձակելու մասին: Այս իրադարձություններից հետո Բեյրութը հայտարարել է Իրանի հեղափոխական պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) գործունեության արգելքի մասին իր տարածքում:
Հակամարտության ընդլայնման արձագանքը
Հակամարտության ընդլայնմանը զուգընթաց՝ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռուտտեն հայտարարել է դաշինքի պատրաստակամության մասին անդամ պետությունների վրա հարձակումների դեպքում ակտիվացնել կոլեկտիվ պաշտպանության վերաբերյալ 5-րդ հոդվածը:
Միևնույն ժամանակ, Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին չի բացառել կանադական ուժերի ներգրավվածությունը հակամարտության մեջ՝ նշելով, որ Իրանի վրա հարվածները կատարվել են առանց Օտտավայի հետ խորհրդակցելու: Եվրոպան ձեռնարկում է նախազգուշական միջոցներ։ Ֆրանսիան ամրապնդում է սինագոգների անվտանգությունը, իսկ Իտալիան իր օդային պաշտպանությունը բարձր պատրաստվածության է բերում և պաշտպանական համակարգ է ուղարկում Կիպրոս:
Իրաքը, իր հերթին, փորձում է հեռու մնալ հակամարտությունից. վարչապետ Մոհամմեդ ալ-Սուդանին հայտարարել է, որ թույլ չի տա, որ երկիրը ներքաշվի պատերազմի մեջ, չնայած այն հանգամանքին, որ իր տարածքը նույնպես հարվածների է ենթարկվում: Ռմբակոծություններ են գրանցվել Էրբիլի մոտակայքում գտնվող ամերիկյան Հարիր ավիաբազայում և Անբար նահանգում՝ իրանամետ ուժերի դիրքերում:
Հակամարտության հնարավոր սցենարներ
Միացյալ Նահանգներում շարունակվում են քաղաքական բանավեճերը ռազմական արշավի սահմանների վերաբերյալ: Սենատը մերժել է բանաձևը, որը պահանջում էր, որ վարչակազմն ստանա Կոնգրեսի հաստատումն Իրանի դեմ ուժ կիրառելու համար: ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է երկարատև դիմակայության պատրաստակամության մասին, սակայն CNN-ի փոխանցմամբ՝ խորհրդականները նրան կոչ են անում հայտարարել հաղթանակի մասին՝ երկարատև պատերազմից խուսափելու համար:
Politico-ն հայտնում է, որ Պենտագոնը պլանավորում է գործողություն առնվազն 100 օրվա ընթացքում, մինչդեռ The Times of Israel-ը հաղորդում է, որ Իսրայելը մտադիր է շարունակել հարվածները ևս մեկ-երկու շաբաթ։ Այս ֆոնին Չինաստանը հայտարարել է, որ ակտիվացնում է միջնորդական ջանքերը՝ հակամարտության լարվածությունը թուլացնելու համար։
Տնտեսական հետևանքներ և մարդասիրական ռիսկեր
Մասնագետների գնահատմամբ՝ հակամարտությունն արդեն ազդում է համաշխարհային տնտեսության վրա։ Իրանը հայտարարել է Հորմուզի նեղուցում նավագնացությունը վերահսկելու մտադրության մասին, չնայած ավելի ուշ պարզաբանել է, որ նեղուցը փակ չէ, և նավերն անցնում են ըստ ընդունված կարգի։
Այնուամենայնիվ, Financial Times-ը հայտնում է Եվրոպայում էներգետիկ ճգնաժամի ռիսկերի և Սաուդյան Արաբիայում նավթի արտադրության հնարավոր կրճատման մասին՝ պահեստային հզորությունների լցվելու պատճառով։ Շուկաներն արձագանքել են Qatar Aluminum-ի և Norsk Hydro-ի բաժնետոմսերի անկմանը Qatar Energy-ի կողմից մատակարարումների դադարեցման ֆոնին։
