Երևանի գլխավոր Ամանորյա եղևնին միշտ չէ, որ եղել է հսկայական կառույց՝ լույսերով, էկրաններով և բարդ ինստալյացիաներով։ 20-րդ դարի կեսերին այն ուներ շատ ավելի համեստ տեսք, բայց, այնուամենայնիվ, մնացել է տոնի կարևոր խորհրդանիշ և քաղաքի բնակիչների համար կենտրոնական կետ։
1950-ական և 1960-ական թվականների արխիվային կադրերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել Նոր տարվա Երևանի մասին, այն ժամանակաշրջանի, երբ քաղաքը նոր էր սկսում զարգացնել իր ժամանակակից կերպարը, և տոնն ստեղծվել էր ոչ թե հսկայական բյուջեների, այլ մթնոլորտի՝ մարդկանց, սպասումների և համատեղ ժամանակի զգացողության շնորհիվ։
Armenia Today-ը կպատմի Երևանի գլխավոր Ամանորյա եղևնու պատմությունը՝ առաջին տեղադրումներից մինչև քաղաքային ավանդույթի շարունակականություն։
Նոր տարվա եղևնու հայտնվելը Երևանի հասարակական վայրերում ավելին էր, քան պարզապես տոնական զարդարանք․ այն նաև խորը գաղափարախոսական և մշակութային փոփոխությունների արտացոլում էր: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղևնին արգելվել էր որպես «գերմանական ավանդույթ», իսկ 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո՝ որպես «կրոնական մասունք», որը հիմնականում կապված էր Սուրբծննդյան հետ: Խորհրդային իշխանության հաստատման և սոցիալիստական մշակույթի ընթացքում կուսակցությունը լայնածավալ հակակրոնական արշավ էր սկսել: Նոր տարվա տոնակատարությունները շարունակվել էին դեկտեմբերի 31-ի գիշերը, բայց առանց եղևնու և Ձմեռ պապի «վտանգավոր» հատկանիշների:
Շրջադարձային պահը տեղի էր ունեցել 1930-ականների կեսերին։ 1935 թվականի դեկտեմբերի 28-ին «Պրավդա» թերթը հրապարակել էր խորհրդային կուսակցության առաջնորդ Պավել Պոստիշևի նամակը, որում առաջարկվում էր վերականգնել տոնածառը՝ այլևս ոչ թե որպես կրոնական խորհրդանիշ, այլ որպես աշխարհիկ Ամանորի ատրիբուտ, որը ծանոթ էր երեխաներին։ Այս հրապարակումը նշանավորել էր շրջադարձային պահը. 11 ամիս անց տոնածառերի տեղադրումը պաշտոնապես հաստատվել և ճանաչվել էր որպես Նոր տարվա տոնակատարությունների անբաժանելի մաս։ Այդ պահից սկսած՝ տոնածառը պետք է տեղադրվեր ոչ թե Սուրբծննդյան տոներին, այլ Նոր տարվա գիշերը, իսկ դրա գագաթը զարդարված կլիներ կարմիր հնգաթև աստղով՝ Բեթղեհեմի ութաթև աստղի փոխարեն։
Առաջին մեծ Նոր տարվա եղևնին տեղադրվել էր Մոսկվայում՝ 1937 թվականի հունվարի 1-ին: Երևանում քաղաքի գլխավոր եղևնին շուտով՝ 1938 թվականին, հայտնվել էր Հանրապետության հրապարակում: Սա նշանակալի իրադարձություն էր Հայաստանի մայրաքաղաքի համար: Երևանի առաջին եղևնին համեմատաբար փոքր էր, զարդարված ոսկեզօծ ընկույզներով, իսկ դրա հիմքում արջուկ էր դրված: Խաղալիքներ վաճառող կրպակները շրջապատել էին եղևնին. շատ քաղաքի բնակիչների համար սա ոչ միայն տոնակատարություն էր, այլև հազվագյուտ հնարավորություն՝ Նոր տարվա զարդարանքներ գնելու:
Այդ պահից սկսած՝ տոնածառը հաստատուն կերպով մնաց որպես Նոր տարվա կենտրոնական խորհրդանիշ Երևանում։ Հետպատերազմյան տասնամյակներում այն դարձավ քաղաքային կյանքի անբաժանելի մասը, իսկ Հանրապետության հրապարակը՝ կոլեկտիվ տոնակատարության հիմնական տարածքը, թեև առանց ժամանակակից իմաստով աղմկոտ զանգվածային տոնակատարությունների։ Երևանի բնակիչների մի քանի սերունդի համար քաղաքի տոնածառին այցելելը պարտադիր ամանորյա ծես էր։
Համեստությունից մինչև մասշտաբ
Ժամանակի ընթացքում ծառի մասշտաբը նույնպես փոխվեց։ Մինչդեռ 20-րդ դարի կեսերին ծառը հիմնականում ընկալվում էր որպես տոնակատարության և հազվագյուտ ուրախության խորհրդանիշ, հետխորհրդային շրջանում, հատկապես 2000-ական թվականներից ի վեր, դրա բարձրությունն ու զարդարանքն սկսեցին տարեցտարի աճել։ Սա հաճախ դառնում էր ոչ միայն հիացմունքի, այլև քննադատության աղբյուր՝ թե՛ բնակիչների, թե՛ մասնագետների կողմից։
Այս տարի Երևանի գլխավոր Ամանորյա եղևնու լույսերը վառվեցին դեկտեմբերի 14-ին: Ըստ լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների՝ քաղաքապետարանը քաղաքի տոնական զարդարանքի վրա ծախսել է մոտ 1,5 միլիոն դոլար (607.6 միլիոն դրամ): Այս գումարից 57,6 միլիոն դրամը ծախսվել է Հանրապետության հրապարակի եղևնու ճյուղերի և լուսավորության, ինչպես նաև մայրաքաղաքի վարչական շրջանների եղևնիների համար լույսերի և գագաթների գնման վրա: Սակայն ծախսված իրական միջոցների վերաբերյալ ճշգրիտ թվերը դեռևս չեն հրապարակվել:
Քաղաքային ինքնության խորհրդանիշի և հանրային քննարկման առարկա դառնալուց հետո արգելքից և գաղափարական մերժումից վերածվելով՝ Երևանի Նոր տարվա եղևնին դարձել է դարաշրջանների յուրատեսակ նշան՝ արտացոլելով հասարակության վերաբերմունքը տոնի, հանրային տարածքի և քաղաքի նկատմամբ։
