Կիբերզեղծարարությունից, այդ թվում՝ HelloBit հարթակից տուժածները նոյեմբերի 19-ին հանցագործության մասին հաղորդում են ներկայացրել Գլխավոր դատախազություն՝ պահանջելով քրեական գործ հարուցել իրենց դրամական կորուստների վերաբերյալ։
Ակցիայի մասնակիցների կարծիքով՝ կիբերհանցավորության դեպքերի մեջ իրենց մեղավորությունն ունեն նաև պաշտոնյաները, որոնց նկատմամբ, իրենց պնդմամբ, պետք է «անգործություն ցուցաբերելու» հատկանիշով քրգործ հարուցել։ «Հանրային վերահսկողություն» հասարակական կազմակերպության ղեկավար, իրավապաշտպան Մհեր Կարագյոզյանը նշել է, որ տուժած քաղաքացիների դիմումներին ոստիկանությունում պատշաճ պատասխան չեն տվել։
«Քաղաքացիներին ոստիկանությունում ասել են՝ իսկ ո՞ւր էր ձեր գլուխը, ինչո՞ւ խաբվեցիք, ինչո՞ւ եք գումարները փոխանցել, ինչո՞ւ եք բողոքում, մեկ է՝ հանցագործությունը չի բացահայտվելու, գումարները չեն վերադարձնելու։ Սա հանցագործության կոծկում է»,- շեշտել է նա։
Կարագյոզյանը լրագրողներին տեղեկացրել է, որ իրենց ՀԿ-ն կիբերզեղծարարության ավելի քան 250 դիմում ունի ՀՀ քաղաքացիներից, որոնցից ավելի քան 70%-ը կապված է HelloBit-ի հետ։ Նրա տվյալներով, ընդհանուր առմամբ, տարբեր հարթակներում կիբերհանցավորության զոհ է 17 հազար ՀՀ քաղաքացի։
Ի՞նչ է HelloBit-ը և ե՞րբ է ծագել խնդիրը
Կարագյոզյանը նշել է, որ HelloBit-ն սկզբում ներկայացրել են որպես ներդրումային հարթակ, որտեղ, իբրև թե, գումարներ են ներդնում օնլայն դրամապանակում՝ դրանք հետագայում կրկնապատկված կանխիկացնելու նպատակով։
«Կրկնապատկվելուց մեկ կամ երկու ամիս հետո է միայն հնարավոր այդ օնլայն դրամապանակի գումարը կանխիկացնել։ Սկզբական շրջանում որոշ քաղաքացիներ գումարը կրկնապատկվելուց հետո կարողացել են կանխիկացնել։ Օրինակ՝ 1000 դոլար դրել են, ամսվա վերջում ստացել 2000 դոլար։ Դրանից հետո, երբ վստահություն է առաջացել, մարդիկ իրենց ընտանիքի անդամներին, ընկերներին ու բարեկամներին եկամտաբեր աշխատանքի տեղավորելու համար ներգրավվել են այս ցանցում, որն արդեն ունեցել է բրգային կառուցվածք»,- բացատրել է նա։
Նա հավելել է, որ այդ հարթակում գրանցված քաղաքացիներն օրվա տարբեր ժամերի կոդեր են ստացել։
«Նրանք այդ ժամերին պետք է օնլայն լինեին ու հավաքեին այդ կոդերը, որոնցից ինչ-որ տոկոսներ ու եկամուտներ է ավելացել։ Տոկոսներն ավելի են մեծացել, եթե քաղաքացին կարողացել է հրավիրել իր ծանոթներին այդ հարթակ։ Իրականում՝ սա դասական կիբերհանցագործություն ու ներդրումային խարդախություն է, իսկ սկզբնական շրջանում կանխիկացնելու հնարավորությունը՝ քաղաքացիների վստահությունը շահելու նախագծված մեթոդ»,- բացատրել է իրավապաշտպանը։
«Ներդրումային» խաբեություն․ գումարները վերադարձնելու հնարավորությունը
Կարագյոզյանը շեշտել է, որ քաղաքացիները չեն կարողացել գումարները կանխիկացնել այն պահից, երբ HelloBit-ը, այսպես ասած, պայթել է, ինչի վերաբերյալ տեղեկատվական անվտանգության մասնագետ Սամվել Մարտիրոսյանը խոսել էր նոյեմբերի 8-ին։ Նա նշել էր, որ հարթակը խաբեության միջոց է։
«HelloBit-ը բուրգ էր, որը, պարզ էր, մի օր տրաքելու էր։ Հիմա մարդկանց առաջարկում են ինչ-որ տոկոսների դիմաց կանխիկացնել գումարը, բայց դա խաբեության հաջորդ փուլն է։ Իրենք մարդկանց հնավորություն էին տալիս կանխիկացնել գումարը, որի իրական նպատակը նրանց խաբեության մեջ ավելի խորը ներքաշելու հնարավորություն էր տալիս։ Հիշեք՝ HelloBit-ը միակը չէ, տարին այսպիսի մի քանի «ժուլիկություն» լինում է։ Երբ առաջարկում են տարեկան 25-30%-ից ավելի եկամուտ, 20 անգամ մտածեք, նոր համաձայնեք, որովհետև այդպիսի բան չի լինում»,- նշել էր Մարտիրոսյանը։
Նա ընդգծել էր, որ միակ տարբերակը ոստիկանություն դիմելն է, սակայն իրենց գումարները վերադարձնելու որևէ հնարավորություն չկա։ Նրա խոսքով՝ «զեղծարարներն այնպես են տանում գումարները, որոնց հետքն ուղղակի կորում է»։ Մարտիրոսյանը զեղծարարությունից տուժածներին նաև խորհուրդ էր տվել փոխել անձնագրերը, որոնց տվյալները գրանցել էին HelloBit-ում։
ՆԳՆ կիբերհանցագործությունների դեմ պայքարի բաժնի պետ Հայկ Մկրտչյանը նոյեմբերի 8-ին արձագանքել էր քաղաքացիների ահազանգերին՝ հիշեցնելով, որ ոստիկանությունից դեռ սեպտեմբերին էին հնարավոր ռիսկերի մասին զգուշացումներ հրապարակել։
«Ձեզ զգուշացրել էինք HelloBit անունը կրող ֆինանասական բուրգի մասին։ Այսօր արդեն ազդակներ են գալիս, որ քաղաքացիները գումարը չեն կարողանում կանխիկացնել՝ բուրգը փլուզվել է։ Ձեզանից կարող են պահանջել հավելյալ տոկոսներ ներդնել, որ, իբրև թե, կարողանաք կանխիկացնել այն։ Իրականում՝ զեղծարարաների նպատակն այդպիսով է՛լ ավելի շատ գումար կորզելն է»,- գրել էր պաշտոնյան։
Մկրտչյանը ֆինանսական վնաս կրած քաղաքացիներին հորդորել էր դիմել իրավապահ մարմիներին՝ խորհուրդ տալով հեռու մնալ նման բուրգերից։
Նոյեմբերի 19-ի ակցիային, մինչդեռ, Կարագյոզյանը դժգոհել է պետական կառույցների աշխատանքից՝ նշելով, որ առնվազն պետք է ՀՀ-ում արգելափակեին զեղծարարության համար հարթակ հանդիսացող կայքերը։ Կարագյոզյանի խոսքով՝ «պետությունը նաև մեդիաանգրագետ քաղաքացիներին պաշտպանելու պարտականություն ունի», քանի որ քաղաքացիները միամտության հետևանքով թակարդն են ընկնում։
Այսպիսի խնդրի առաջ է կանգնել ակցայի մասնակից, Երևանի բնակչուհի, թոշակառու Ռիտա Հովհաննիսյանը, որը զեղծարարության զոհ է դարձել, ինչի հետևանքով կորցրել է շուրջ 192 հազար դոլար։
Նա նշել է, որ, իր խոսքով, «2 տարի առաջ «Գազպրոմը» թոշակառուների համար խաղարկություն էր իրականացնրել, ինչի շրջանակում 500 դոլար ներդրում է կատարել»։ Հիշեցնենք՝ «Գազպրոմ»-ը նման խաղարկությունների հետ առնչություն չունի, ինչի մասին ընկերությունը բազմիցս հայտարարել է․ ընկերության անունից կեղծ ներդրումների համար կայքեր էին ստեղծվել՝ մոլորեցնելով քաղաքացիներին։
«500 դոլարն ուղարկեցի, անցավ ժամանակ, զանգեցին, ասացին՝ շահել եք, դարձել է 1300 դոլար, էլի գումար տվեք, գումարը հետ տանք։ Ասացին՝ էլի տվեք, բայց ասացի՝ չեմ կարող։ Ժամանակ անց այլ կազմակերպությունից զանգեցին, ասացին, կարող են օգնել, որ այդ գումարն ստանամ։ Նույն կերպ ասացին, այսքան գումար տվեք՝ վերադարձնենք։ Տալու ժամանակ ասացին՝ միացրեք հավելվածը բանկի հավելվածին, որ ձեր հաշվին ուղարկենք, այդ ժամանակ արդեն 19 մլն դրամ էր։ Բանկի հավելվածը բացեցի, տվյալները փոխանցեցի»,- պատմել է կինը՝ ընդգծելով, որ այդպես էլ իր գումարը չի ստացել։
Կինը նշել է, որ 2 տարի է՝ դիմում է գրում իրավապահներին՝ խնդրելով գործը վերանայել, բայց արձագանք չկա։ Կարագյոզյանն ակցիայի վերջում լրագրողներին տեղեկացրել է, որ հաջորդ քայլով պատրաստվում են բողոքի ակցիա իրականացնել Քննչական կոմիտեի դիմաց։
««Փողս հետ տուր» նախաձեռնությամբ կգնանք Քննչական կոմիտե՝ պահանջելով վերականագնել քաղաքացիների ֆինանսական իրավունքները։ Քաղաքացիների գունարը պետք է տան ու վերջ»,- եզրափակել է նա։
ՆԳՆ-ն նոյեմբերին զգուշացրել էր քաղաքացիներին HelloBit առցանց հարթակին մասնակցելու հետևանքների մասին և կոչ արել նրանց զերծ մնալ նման ռեսուրսներում «ներդրումներ» կատարելուց։
Աննա Բադալյան
