Ազգային ժողովը հունվարի 23-ի արտահերթ նիստում առաջին ընթերցմամբ կողմ քվեարկեց ընտրություններին դիտորդական առաքելություն իրականացնողների քաղաքական չեզոքությունը երաշխավորելու «Քաղաքացիական պայմանագրի» նախագծին։
Նախագիծը հեղինակել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավորներ Վլադիմիր Վարդանյանն ու Լիլիթ Մինասյանը՝ առաջարկելով փոփոխություններ կատարել ««Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում։ Օրինագիծը ներկայացրել է նույն խմբակցության պատգամավոր Արուսյակ Ջուլհակյանը՝ շեշտելով, որ առաջարկում են ներդնել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք կբացառեն դիտորդական կազմակերպությունների կապը քաղաքական ուժերի հետ։
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը բոյկոտել է նախագծի քննարկումը, չի մասնակցել քվեարկությանը։ Խմբակցության քարտուղար Արծվիկ Մինասյանը նախագիծը «հակաօրինական, հակապետական ու հակաժողովրդավարական է համարել»՝ հայտարարելով, որ իշխանությունն այդ քայլով «ընտրական գործընթացը վերահսկելու նպատակ» ունի։ Մինասյանը նշել է, որ առաջարկել են հետաձգել նախագծի քննարկումը, ինչն իշխանությունը մերժել է։
«Անընդունելի ենք համարում այս վարքագիծը։ Մենք նաև միջազգային դիտորդական կազմակերպությունների ուշադրությունն ենք հրավիրում այս հակաժողովրդավարական ընթացքի վրա»,- շեշտել է Մինասյանը՝ ընդգծելով, որ նախագիծը պատշաճ չի քննարկվել։
Նա ավելի ուշ լրագրողներին ասել է, որ «ՔՊ-ի նախագիծն իշխանական դիտորդական առաքելություններ ստեղծելու մասին է»։ Միևնույն ժամանակ շեշտել է, որ այս «նախագիծն իշխանությունների այլանդակությունները բացահայտող դիտորդների դեմ է»։
ՔՊ խմբակցության պատգամավորները չեն համաձայնել ընդդիմության գնահատականի հետ՝ օրենքի ընդունումը համարելով կարևոր գալիք ընտրական գործընթացների համար։
«Դիտորդական առաքելություններն ընտրական գործընթացում ներգրավվում են որպես հանրային վերահսկողություն իրականացնող սուբյեկտներ, որոնց հիմնական առաքելությունն է ընտրական գործընթացի անկախ, օբյեկտիվ և անաչառ գնահատումը: Նրանց հիմնական նպատակն է նպաստել ընտրությունների օրինականության ու վստահելիության ապահովմանը»,- նշել է Ջուլհակյանը։
Զեկուցողի խոսքով՝ այդ առաքելության իրականացումը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ դիտորդները պահպանում են քաղաքական չեզոքություն և զերծ են մնում ցանկացած գործողությունից կամ հայտարարությունից, որը կարող է ընկալվել որպես աջակցություն կամ ընդդիմություն որևէ քաղաքական ուժի, թեկնածուի կամ քաղաքական դիրքորոշման նկատմամբ:
Նախագծով, մասնավորապես, դիտորդ կարող են ներկայացնել միայն այն հասարակական կազմակերպությունները և հիմնադրամները, որոնք առնվազն մեկ տարի զբաղվում են ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ, չեն ասոցացվում որևէ կուսակցության կամ թեկնածուի հետ, չեն աջակցում քաղաքական ուժերին և չեն իրականացնում քարոզչություն կամ հակաքարոզչություն։
Կազմակերպությունները, ըստ փոփոխության, պարտավոր են հրապարակել իրենց տարեկան հաշվետվությունը և բացահայտել դիտորդական առաքելության ֆինանսավորման աղբյուրներն ու չափերը։ Դրանց փոփոխության դեպքում նրանք պարտավորվելու են ծանուցել այդ մասին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին։ Նախագծով սահմանվում է նաև արգելք՝ դիտորդների և կազմակերպությունների կողմից թեկնածուների կամ կուսակցությունների վերաբերյալ հրապարակային դիրքորոշումների մասով։
Նախագծով քարոզչության կամ հակաքարոզչության դեպքում դիտորդին կարող են հեռացնել տեղամասից կամ նիստից, խախտումների դեպքում՝ դիտորդի տվյալները հեռացնել հավատարմագրված ցուցակից, կազմակերպության հավատարմագրման ուժը կորցրած ճանաչել։
Բացի այդ, ԿԸՀ-ն իրավասու է մերժել կամ չեղարկել հավատարմագրումը, եթե կազմակերպության անվանումը, գործունեությունը կամ կառավարման մարմնի կազմը կապ ունի ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի հետ։ Ջուլհակյանը հավելել է, որ ԿԸՀ-ն կարող է մերժել կամ չեղարկել հավատարմագրումը, եթե կազմակերպությունը քարոզչություն ու հակաքարոզչություն է իրականացրել։
Նա հստակեցրել է, որ օրենքը հետադարձ ուժ չի ունենալու։ Այսինքն՝ կազմակերպությունները կամ դրանց անդամները չեն մերժվի միայն այն պատճառով, որ օրենքի ընդունումից առաջ, օրինակ, քարոզչական կամ հակաքարոզչական, որևէ ուժի վերաբերյալ կարծիք են արտահայտել։ Նա հստակեցրել է, որ օրենքի՝ քաղաքականապես չեզոք լինելու և մյուս պահանջները կտարածվեն այն պահից սկսած, երբ դիտորդը կհավատարմագրվի։ Նա հավելել է, որ նոր կարգավորումներով մեկ դիտորդի կողմից խախտումների դեպքում սանկցիաները հենց նրա մասով կիրառելի կլինեն։ Նրա խոսքով՝ գործող կարգավորումներով այդ հնարավորությունը ԿԸՀ-ն չունի կամ շատ լղոզված է։
Նախագիծը ՔՊ-ն հրատապության կարգով է քննարկում, երկրորդ ընթերցմամբ այն կքննարկեն այսօր՝ հունվարի 23-ին։
Ավելի ուշ նախագծի լրամշակված տարբերակը ՔՊ-ն արտահերթ նիստով քննարկեց ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում։ Այդ նիստում Ջուլհակյանը տեղեկացրեց, որ առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում կատարվել է մեկ փոփոխություն:
Առաջարկվել է հավատարմագրված դիտորդների ցանկում փոփոխություններ և լրացումներ կատարել ոչ ուշ, քան քվեարկության օրվանից 3 օր առաջ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ Հայաստանում գրանցված հասարակական կազմակերպության կամ հիմնադրամի հավատարմագրված դիտորդների ցանկը լրացվում է ՀՀ քաղաքացիություն չունեցող անձով, որը կարող է իրականացվել ոչ ուշ, քան քվեարկության օրվանից 15 օր առաջ:
Հանձնաժողովի նիստի ավարտից հետո ԱԺ-ն 2-րդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունեց ընտրություններին դիտորդների չեզոքությունը երաշխավորելու նախագիծը։
2025-ի նոյեմբերի 15-ին ԿԸՀ-ն քննարկել էր «Անկախ դիտորդ» դաշինքի լիազոր ներկայացուցիչ Դանիել Իոաննիսյանի ներկայացրած դիմումները։ Իոաննիսյանը պահանջել էր Վաղարշապատ համայնքի ընտրություններում որպես տեղական դիտորդներ գրանցված «Պառլամենտարիզմի միջազգային կենտրոն», «Հայաքվե» և «Իրավունքի և արդարության կենտրոն Թաթոյան» դիտորդական առաքելությունների գրանցումներն ուժը կորցրած ճանաչել։ ԿԸՀ-ն մերժել էր Իոաննիսյանի դիմումների հիման վրա վարչական վարույթի հարուցումը։
Նյութը թարմացվել է 17։55-ին։
