2026 թվականը Հայաստանի քաղաքացիներին կբերի մի շարք նկատելի փոփոխություններ՝ սկսած պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետի կրճատումից և սոցիալական վճարների վերանայումից մինչև անցում կենսաթոշակների անկանխիկ վճարման, քաղաքացիություն ստանալու նոր կանոններ և համընդհանուր բժշկական ապահովագրության գործարկում։ Բարեփոխումների մի մասն ուղղված է թվայնացմանը և բյուջետային բեռի նվազեցմանը, մի մասը՝ սոցիալական և պաշտպանական ոլորտներում կառուցվածքային փոփոխություններին։ Armenia Today-ը հավաքել է առանցքային նորամուծություններ, որոնք 2026 թվականին կանդրադառնան հարյուր հազարավոր քաղաքացիների առօրյա կյանքին։
Պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետը կկրճատվի մինչև 18 ամիս
2026 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանում կկրճատվի պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետը՝ 24-ից դառնալով 18 ամիս։ Նորամուծությունը կտարածվի այդ ամսաթվից հետո զորակոչված քաղաքացիների վրա։ 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ծառայության մեջ գտնվողների համար պայմանները կմնան նույնը՝ 24 ամիս ծառայություն:
2025 թվականի ձմեռային զորակոչի շրջանակում բանակի համալրումը կսկսվի 2026 թվականի հունվարի 7-ից, և հենց այդ զորակոչիկներն են առաջինը ծառայելու 1,5 տարի: Ժամկետի կրճատումը նախատեսված է կառավարության 2021-2026 թվականների ծրագրով և բանակի վերափոխման հայեցակարգով։
Ի սկզբանե Պաշտպանության նախարարությունն առաջարկում էր այդ փոփոխությունները մտցնել 2026 թվականի հուլիսի 1-ից, սակայն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ օրենքի ընդունման դեպքում այն ուժի մեջ կմտնի տարեսկզբից: Դեկտեմբերի 16-ին Ազգային ժողովը երկրորդ և վերջնական ընթերցմամբ հաստատել էր օրենքի նախագիծը:
Երեխայի ծննդյան միանվագ վճարները համահարթեցվում են
2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Հայաստանում երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստը կկազմի 500 հազար դրամ ՝ անկախ ծննդյան հերթականությունից։
Նախկինում վճարման չափը կախված էր ընտանիքում երեխաների թվից. առաջին և երկրորդ երեխայի համար վճարվում էր 300 հազար դրամ, երրորդ և չորրորդ երեխայի համար՝ 1 մլն դրամ, հինգերորդից սկսած՝ 1,5 մլն դրամ: Ընդ որում՝ բազմազավակ ընտանիքների ամսական աջակցության ծրագիրը պահպանվում է. երրորդ և յուրաքանչյուր հաջորդ երեխայի համար 50 հազար դրամ վճարումը կշարունակվի մինչև նրանց վեց տարին լրանալը, ներառյալ՝ 2026 թվականի հունվարի 1-ից հետո ծնված երեխաները:
Կառավարությունում պարզաբանել են, որ բարեփոխման նպատակը նպաստի համահարթեցումն է և դրա ոչ նպատակային օգտագործման դեպքերի կանխարգելումը: Սոցապնախարարության տվյալներով՝ արձանագրվել են իրավիճակներ, երբ ընտանիքները որոշում են կայացրել երեխա ունենալու մասին՝ կենտրոնանալով մեծ միանվագ վճարման վրա, բայց հետո դժվարություններ են ունեցել երեխաներին ապահովելու և դաստիարակելու հարցում։
Կենսաթոշակները կբարձրանան հետվճարի ավելացման հաշվին
2026 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանում կվերանայվի կենսաթոշակների չափը։ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը տեղեկացրել է, որ աճը կապահովվի կենսաթոշակառուների և սոցիալական նպաստ ստացողների անկանխիկ գնումների դեպքում հետվճարի (քեշբեքի) ավելացման հաշվին:
Այժմ քեշբեքի տոկոսադրույքը կազմում է 12%, 2026 թվականից այն կբարձրանա մինչև 20%, իսկ վերադարձի առավելագույն չափը՝ 6-10 հազար դրամ: Դա թույլ կտա բարձրացնել կենսաթոշակառուների եկամուտներն ամսական միջինը 3-4 հազար դրամով։ Ծրագրի իրականացումը երկարաձգվել է մինչև 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ը: Նախարարության տվյալներով՝ նման մեխանիզմը բյուջեի վրա ավելի էժան է նստում, քան կենսաթոշակների ուղղակի բարձրացումը. քեշբեքի համար լրացուցիչ՝ մոտ 14 մլրդ դրամ կպահանջվի, մինչդեռ կենսաթոշակների համարժեք բարձրացումը կրկնակի շատ գումար կպահանջի: Իշխանությունները նաև հույս ունեն, որ քեշբեքի աճը կխթանի անկանխիկ վճարումների զարգացումը։
Ընդ որում՝ ընդդիմությունը նշում է, որ կենսաթոշակների գործող չափերը նախկինի պես զգալիորեն հետ են մնում սպառողական զամբյուղի արժեքից, իսկ 2026 թվականին դրան հասնելու մասին նախընտրական խոստումները չեն կատարվել:
Բոլոր կենսաթոշակներն ու նպաստներն ամբողջությամբ կփոխանցվեն անկանխիկ տարբերակով
2026 թվականի ապրիլի 1-ից Հայաստանում բոլոր 660 հազար կենսաթոշակ և սոցիալական նպաստ ստացողներն իրենց գումարները կստանան անկանխիկով։ Խոսքը պետական աջակցության բոլոր տեսակների մասին է՝ թոշակներից և աղքատության նպաստներից մինչև հրատապ վճարումներ, մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի համար օգնություն։
Թորոսյանն Armenia Today-ին տված հարցազրույցում հայտնել էր, որ սա 2021 թվականին սկսված բարեփոխումների ավարտն է։ Չնայած 2022 թվականին անկանխիկ ձևաչափի պաշտոնական անցմանը, շուրջ 58 հազար մարդ շարունակել է կանխիկ վճարումներ ստանալ՝ հիմնականում տարիքի, հաշմանդամության կամ ենթակառուցվածքային սահմանափակումների պատճառով: Թորոսյանը վստահեցրել էր, որ պետական կառույցներն այնպես պետք է անեն, որ չլինի գեթ մեկ գյուղ ու խանութ, որտեղ չլինի պոս-տերմինալ։
ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու կանոնները կփոխվեն
2026 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ կմտնեն քաղաքացիության մասին օրենքի փոփոխությունները։ Փաստաթղթերի ներկայացման ընթացակարգը կդառնա ավելի ֆորմալացված և թվային: 2026 թվականի Հունվարի 1-ից ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու և ՀՀ քաղաքացիություն դադարեցնելու դիմումները ընդունվելու են բացառապես էլեկտրոնային նոր հարթակով` https://mcs-citizenship.am կայքի միջոցով:
Գործընթացը կսկսվի պարտադիր առցանց դիմումով և փաստաթղթերի նախնական ստուգմամբ: Բարձրանում է նաև պետական տուրքը՝ դառնալով 50 հազար դրամ։ Ընդ որում՝ այն կդառնա չվերադարձվող, բացառություն են տեխնիկական սխալների դեպքերը։
Փախստականների համար պետական տուրքը նախկինի պես չի գանձվի։ Կառավարությունում նշում են, որ փոփոխություններն ուղղված են գործընթացի թվայնացմանը և անհիմն հայտարարությունների կրճատմանը:
Բժշկական ապահովագրությունը կդառնա համընդհանուր և պարտադիր
Պարտադիր բժշկական ապահովագրությունը կսկսի ներդրվել 2026 թվականին և կիրականացվի երեք փուլով՝ մինչև 2028 թվականը:
Առաջին փուլում պետական ամբողջական սուբսիդավորմամբ համակարգից կօգտվեն մինչև 18 տարեկան երեխաները, 65 տարեկանից բարձր քաղաքացիները, հաշմանդամություն ունեցող անձինք և սոցիալապես խոցելի խմբերը: Կներառվեն նաև ամսական 200 հազար դրամից ավելի եկամուտ ունեցող անձինք։ Բազային ապահովագրական փաթեթը կկազմի տարեկան 129 600 դրամ և կներառի ախտորոշումը, բուժումը, հոսպիտալացումը, դեղորայքը և շտապ օգնությունը:
Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին օրենքն ուժի մեջ կմտնի ստորագրումից անմիջապես հետո, այլ ոչ թե 2026 թվականի հունվարի 1-ից, ինչպես նախատեսված էր ավելի վաղ:
Համակարգը պարտադիր է լինելու այդ թվում նրանց համար, ովքեր արդեն օգտվում են մասնավոր ապահովագրությունից։ Armenia Today-ին փորձագետներն ավելի վաղ նշել էին, որ մոդելը որոշակի ռիսկեր է պարունակում և լուրջ շտկումներ կպահանջի։
