Քաղաքագետ Դավիթ Հարությունովը և քաղտեխնոլոգ Վիգեն Հակոբյանն Armenia Today-ի հետ հարցազրույցում մեկնաբանել են, Վաշինգտոնի պայմանավորվածությունների և սեպտեմբերին ընդդիմության հնարավոր վերադասավորումների ազդեցությունը ՀՀ ներքաղաքական կյանքի վրա։
Փորձագետները նաև գնահատել են, թե ինչ խնդիրներ են լուծում ՀՀ իշխանությունները նոր պայմանավորվածություններից հետո տեղեկատվական դաշտ բերելով թեզն այն մասին, որ իրենց քաղաքականությունն ուղղված է խաղաղության հաստատմանը, իսկ ընդդիմության նկրտումները և հնարավոր իշխանության գալն սպառնում է պատերազմով։
Վաշինգտոնյան համաձայնագրերը՝ որպես ՔՊ-ի վարկանիշը բարձրացնելու միջոց
Հարությունովի խոսքով՝ իշխող ՔՊ խմբակցությունն առնվազն 4 հարց է հասցեագրում վաշինգտոնյան պայմանավորվածություններն իր օգտին ծառայեցնելու ուղղությամբ։ Ըստ նրա, իշխանությունը հասկանալով հասարակության իրական ձգտումը խաղաղությանը, Վաշինգտոնի պայմանավորվածությունները ներկայացնում են որպես խաղաղության կայացած գործընթացի դրսևորում։
«Հասարակության մեծ մասին համաձայնությունների մանրուքները չեն հետաքրքրում, նա, որպես կանոն, չի խորանում դրանց մեջ»,- պարզաբանեց փորձագետը։
Ըստ այդմ, Հարությունովն ընդգծեց, որ իշխանություններն ազնվորեն չեն խոսում պայմանավորվածությունների բացերի մասին։ Կան որոշակի խնդրահարույց կետեր, որոնք ամբողջովին բացահայտված չեն, սակայն հետագայում կարող են խնդիր հանդիսանալ հենց իշխանական թևի համար։
Երկրորդը՝ հասարակության կողմից ՀՀ անվտանգության երաշխավորի հարցը լուծելու հարցն է, կարծում է քաղաքագետը։ Եթե նախկինում հանրությունը հավատում էր, որ Ռուսաստանն է ՀՀ անվտանգության երաշխավորը, հիմա ՌԴ-ից հիասթափության ֆոնին՝ արևմուտքի հանդեպ համակրանքն աճել է, ինչի մասին վկայում են հարցումերը։ Եվ այն, որ ԱՄՆ-ն մասնակցում է հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին, ուժեղացնում է իշխանության դիրքերը, որովհետև հասարակության կողմից ընկալվում է, որ հենց ԱՄՆ-ն է անվտանգային երաշխավոր, և պայմանավորվածությունները կիրականացվեն։
«Խաղաղության մասին խոստումը կդառնա նաև նախընտրական խոստում, այսինքն՝ իշխանությունը կկարողա ցույց տալ՝ նայե՛ք, մենք կատարել ենք մեր խոստումը։ Կրկնում եմ՝ պրոցեսի առանձնահատկությունները դուրս են մնում հանրային ընկալումից»,- շեշտեց քաղաքագետը։
Հարությունովի խոսքով՝ իշխանությունները նաև փորձում են փոխհատուցել իրենց վարած սոցիալ-տնտեսական քաղաքականությունը Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունների միջոցով։
«Այս ամենին նախորդում էին մի շարք հակասոցիալական որոշումներ, և Վաշինգտոնի պայմանավորվածություններով իշխանությունները փորձում են կոմպենսացնել տնտեսական և սոցիալական ոլորտում իրականացրած քայլերի հետևանքով առաջացած վարկանիշի անկումը։ Ես կարծում եմ՝ էլի կլինեն այդպիսի քայլեր, որովհետև նույն եկամուտների հայտարարագրման խնդիրը փաստացի ուղղակի հետաձգված է, դրա շուրջ լարվածություններ դեռ սպասվում են (նոյեմբերի 1-ին հայտարարագրման վերջնաժամկետն է- AT)»,- պարզաբանեց փորձագետը։
Ըստ նրա՝ իշխանությունները նաև ակտիվացնում են որոշակի շրջանակների՝ կապված Վաշինգտոնի պայմանավորվածությունների արդյունքում հնարավոր բիզնես օգուտների հետ, և նախագիծն իրականություն դառնաալու դեպքում իշխանություններն այդ շրջանակներից որոշակի աջակցություն են ակնկալում։
Հակոբյանն, իր հերթին, կարծում է, որ Ադրրբեջանի հետ խաղաղությունը 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Փաշինյանի հիմնական խաղադրույքն է լինելու՝ հիշեցնելով, որ խաղաղությունը ՔՊ-ի նաև 2021 թվականի նախընտրական խոստումն էր։
«Քանի որ Փաշինյանի խաղադրույքներն այս թեմայի վրա ահռելի մեծ են, նա որոշակի հիասթափություն ունի, որ շատ մեծ աժիոտաժ ՀՀ հասարակության մեջ դա չի առաջացրել։ Չեմ բացառում, որ առաջին ռեակցիայից 1-2%-ով պայմանական ավելանա իր էլեկտորալ վարկանիշը, բայց ոչ ավել։ Ես կարծում եմ՝ դա բավականին անհանգստացնում ու հիասթափեցնում է Փաշինյանին և դրանով է պայմանավորված, որ նա Վաշինգտոնյան փաստաթղթերի ստորագրումն ուզում է դարձնել այսպես ասած՝ «վաու-իրադարձություն»,- նշեց Հակոբյանը։
Քաղտեխնոլոգի համոզմամբ՝ պատահական չէ, որ արձակուրդից վերադառնալուն պես վարչապետն ուղերձով հանդես եկավ՝ շեշտը դնելով խաղաղության գաղափարի վրա և փորձելով «ժողովրդի անտարբերությունն ինչ-որ ձևով կապիտալիզացնել Վաշինգտոնյան համաձայնագրերով։
«Դա նաև փորձեց կառավարության նիստից հետո 45 րոպե լրագրողների հարցերին պատասխանելով, որտեղ նույնպես հիմնական մեխն այն էր, որ սա աննախադեպ դիվանագիտական և քաղաքական հաջողություն է, և հասարակությունը պետք է գնահատի դա»,- պարզաբանեց Հակոբյանը։
Ինչո՞ւ է ՔՊ-ն իրեն նույնացնում խաղաղության, իսկ մյուսներին՝ պատերազմի հետ
Հակոբյանի խոսքով՝ վարչապետը փորձում է օգտագործել այդ նարատիվը, որ ժողովուրդն ընտրելու է խաղաղություն բերող Փաշինյանի և պատերազմ բերող մնացած, ոչ իշխանական ուժերի միջև։
«Նա փորձում է բոլոր լծակներով, քարոզչական իրեն հասու միջոցներով որոշակի աժիոտաժ առաջացնել Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունների շուրջ՝ փորձելով նախաստորագրումը (որն իրավական ոչ մի պրոցես չի ենթադրում) հրամցնել այնպես, որ մենք արդեն խաղաղության մեջ ենք»,- պարզաբանեց քաղտեխնոլոգը։
Հարությունովի խոսքով՝ պատահական չէ իշխանությունների գործելաոճը․ ընդդիմությունն իր քայլերով օբյեկտիվ գործոններ է ստեղծել, որոնք իշխանության դիրքերն ուժեղացնում են, որովհետև հասկանալի է, որ եթե խաղաղության գործընթացը դադարում է, այլընտրանքն իսկապես պատերազմի հավանականության աճն է։
Փորձագետը մանրամասնեց, որ թեև ընդդիմությունը Փաշինյանին մեղադրում է մանիպուլյացիայի մեջ, համարում է, որ կարող է վարել ՀՀ-ի համար այնպիսի նպաստավոր բանակցություններ, որ ո՛չ պատերազմ լինի, ո՛չ զիջումներ, սակայն ինքն իր հերթին՝ 5 տարում իրատեսական այլընտրանք ու ծրագիր չի կարողացել ներկայացնել։
«Խնդիրն այն է, որ հայտարարությունները, որ Փաշինյանը վատ բանակցող է ու թույլ գործիչ, իսկ իրենք ավելի լավն են, էֆեկտիվ փաստարկ չէ։ Ընտրությունների արդյունքներն ու ընդդիմության ռեյտինգը ցույց են տալիս, որ հասարակության մոտ լուրջ հարցեր կան՝ արդյոք դա իսկապե՞ս այդպես է։ Փաշինյանի փաստարկն այսպես չեզոքացնելու համար պետք է քաղաքական ուղեգիծ ու ծրագիր, որը ռեալ իրատեսական այլընտրանք կլինի իշխանության ուղեգծին»,- հավելեց քաղաքագետը։
Ի՞նչ վերադասավորումներ են սպասվում ընդդիմադիր դաշտում ԱԺ նոր նստաշրջանին ընդառաջ
Հարությունովի խոսքով՝ սպասվող նոր նստաշրջանում ընդիմությունը կպահպանի իր գլխավոր խնդիրը՝ իր մի քանի բևեռի ակտիվ պայքարը միմյանց դեմ, որն իշխանություններն օգտագործում են։
«Չի երևում, որ այդ խնդիրը կստացվի հաղթահարել, ընդհակառակը, մենք տեսնում ենք, որ բարդանում է։ Հնարավոր կլինի՞ արդյոք ընդդիմության կոնսոլիդացում, կարծում եմ, ավելի շուտ ոչ թե աշնանը կերևա, այլ ընտրություններին մոտ։ Այս պահին քիչ է հավանականությունը, որ ինչ-որ կոնսոլիդացիա կլինի ընդիմության ներսում կամ գոնե ներքին սառը պատերազմը կհանդարտվի»,- եզրափակեց Հարությունովը։
Հակոբյանի կարծիքով՝ ընդդիմադիր դաշտում հնարավոր երեք դերակատար է ակտիվ մասնակցելու քաղաքական կյանքին, որից երկուսը նոր ուժեր են։ Նրա խոսքով՝ արդեն հայտնի է, որ «Հայաստան» դաշինքը կգնա ընտրությունների, իսկ արտահերթի դեպքում՝ արտահերթ ընտրությունների։ Նրա խոսքով՝ սպասվում է «Տաշիր» ընկերությունների խմբի նախագահ, բարերար Սամվել Կարապետյանի նոր քաղաքական ուժի մուտքն ընդդիմադիր դաշտ, ինչպես նաև ՀՀ ֆինանսների նախկին նախարար Դավիթ Անանյանի և ՀՀ մարդու իրավունքների նախկին պաշտպան Արման Թաթոյանի նոր ուժի ստեղծումն աշնան ընթացքում։
«Դեռևս մինչև վերջ պարզ չեն ՀՀԿ-ի կամ «Պատիվ ունեմ»-ի ծրագրերը։ Գիտենք, որ նրանք ավելի շատ շեշտը դնում են իմփիչմենթի և փողոցի վրա։ Երևի թե մենք պետք է ակնկալենք, որ աշնանն ակտիվություն է լինելու նաև փողոցում, և որքան ակտիվացնեն փողոցը, այնքան համոզիչ կլինի իրենց փաստարկները հօգուտ իմփիչմենթի՝ խորհրդարանական գործընկերների համար»,- շեշտեց Հակոբյանը։
Քաղտոխնոլոգը հիշեցրեց, որ ակտիվություն ունի նաև ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմը, որն իր տեղեկությամբ՝ աշխատում է դաշինքային ձևաչափերի վրա։
Օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներն ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հռչակագիր էին ստորագրել, որով նաև նախատեսվում է ստեղծել TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) տրանսպորտային երթուղի: Կողմերը նաև նախաստորագրել էին խաղաղության համաձայնագրի նախագիծ, որն օգոստոսի 11-ին հրապարակվել էր ՀՀ ԱԳՆ-ի կողմից: Փաստաթղթի համաձայն՝ կողմերը միմյանց նկատմամբ տարածքային պահանջներ չունեն և հետագայում նման պահանջներ չեն առաջադրելու:
Արաքսյա Սնխչյան
