Ադրբեջանի իշխանությունների և հասարակական կառույցների ներկայացուցիչները Օրդուբադում անցկացրել են «Վերադարձ Արևմտյան Ադրբեջան» կոնգրես, որում խոսել են հետագա հանդիպումը ՀՀ ինքնիշխան տարածում անցկացնելու մասին։
Ֆորումը, որտեղ ադրբեջանցիների՝ ՀՀ-ում վերաբնակեցման հարցը Հայաստանի տարածքում որպես պետական քաղաքականության առաջնահերթություն է սահմանվել, հաջորդել է ՀՀ-ում խորհրդարանական ընտրություններին։
Մասնակիցները Երևանից պահանջել են այս ծրագրի իրականացումը՝ սպառնալով մերժման դեպքում «այլ եղանակով» իրականացնել։
Միջոցառումը կազմակերպել են Նախիջևանում Ադրբեջանի նախագահի ներկայացուցչությունը, Կրթության և գիտության նախարարությունը, Նախիջևանի պետական համալսարանը և այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը»։ Դրան մասնակցել են Ադրբեջանի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, պատգամավորներ, գիտական և կրթական հաստատությունների ներկայացուցիչներ։
«Արևմտյան Ադրբեջան» տերմինով Ադրբեջանի իշխանություններն ու դրանց հետ կապված կառույցներն անվանում են ժամանակակից Հայաստանի տարածքը։ Վերջին տարիներին այս հայեցակարգը հետևողականորեն ներդրվում է Բաքվի արտաքին քաղաքական, կրթական, գիտական և տեղեկատվական օրակարգում։ 2024 թվականի հոկտեմբերին ադրբեջանական խորհրդարանում ստեղծվել է «Արևմտյան Ադրբեջան վերադարձի հարցերով» խումբ։
Կոնգրեսի մասնակիցները լրագրողներին տված հարցազրույցներում հայտարարել են, որ «Ղարաբաղից հետո հաջորդ թիրախը Զանգեզուրն է» և հույս հայտնել շուտով հանդիպել «Գյոյչայում» (այսպես է Ադրբեջանի ղեկավար Իլհամ Ալիևն անվանել Սևանա լիճը)։
Բաքուն առաջադրվող պահանջը չի կապում Արցախի բռնի տեղահանված հայերի՝ հայրենիք անվտանգ և արժանապատիվ վերադարձի իրավունքի հետ։ Իննամսյա շրջափակումից և 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական հարձակումից հետո Արցախը ստիպված էր լքել ավելի քան 100 հազար հայ։
Այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» նախագահ, խորհրդարանի պատգամավոր Ազիզ Ալեքբերլին Հայաստանի իշխանություններից պահանջել է ճանաչել Բաքվի կողմից առաջադրվող պահանջները և ապահովել ադրբեջանցիների վերաբնակեցումը։
«Լավ կլինի, եթե Հայաստանի ղեկավարությունը, քանի դեռ ուշ չէ, ընդունի այս իրողությունը, տա իր համաձայնությունը և ապահովի, որ այդ մարդիկ խաղաղ ճանապարհով վերադառնան իրենց հարազատ բնակավայրերը։ Հակառակ դեպքում, բնականաբար, այդ մարդկանց վերադարձն իրենց նախնիների հայրենիք ցանկացած այլ եղանակով անխուսափելի է»,- հայտարարել է նա։
Ալեքբերլին պնդել է, որ խոսքը վերաբերում է 300 հազար ադրբեջանցիների, ովքեր լքել են Հայկական ԽՍՀ-ն հայ-ադրբեջանական հակամարտության ընթացքում, ինչպես նաև նրանց սերունդներին։
Միլի Մեջլիսի փոխնախագահ Զիյաֆեթ Ասկերովը հայտնել է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն այսպես կոչված Արևմտյան Ադրբեջանի հարցը սահմանել է որպես երկրի ազգային օրակարգի առանցքային ուղղություններից մեկը։ Նա վերստին հնչեցրել է նաև Հայաստանի Սահմանադրությունը փոփոխելու Ադրբեջանի պահանջը։
Ադրբեջանի կրթության և գիտության նախարար Էմին Ամրուլլաևն իր հերթին հայտնել է, որ այսպես կոչված Արևմտյան Ադրբեջանի հայեցակարգը դարձել է երկրի կրթական և գիտական հաստատությունների աշխատանքի հիմնական ուղղություններից մեկը։
Օրդուբադում արված հայտարարությունները հնչել են Հայաստանի իշխանությունների ներկայացուցիչների այն պնդումների ֆոնին, թե 300 հազար ադրբեջանցիների վերաբնակեցման թեման արհեստականորեն բարձրացվում է հայկական ընդդիմության կողմից։
Ադրբեջանցիների վերաբնակեցման ռիսկերի մասին դեռևս ընտրություններից առաջ բարձրաձայնում էին ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչները։ Մասնավորապես, նման ֆորումի անցկացման մասին նախազգուշացրել էր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ Նարեկ Կարապետյանը։ Նա հայտարարել էր, որ այս օրակարգի առաջմղումը համակարգվում և ֆինանսավորվում է Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի կողմից։
Կարապետյանը նաև նշել էր, որ Երևանում Արցախի ներկայացուցչության շենքի խլման գործընթացը պատահական չէ, քանի որ այնտեղ նախատեսվում է տեղակայել ադրբեջանական «Երևանի թատրոնը», որի գլխամասը Բաքվում է։
Հայաստանի իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը նախկինում չի հաստատել և չի հերքել՝ արդյոք Երևանի և Բաքվի միջև բանակցություններում քննարկվում է ադրբեջանցիների՝ Հայաստան վերաբնակեցման հարցը։
