Հայաստանի նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը չի բացառել, որ TRIPP («Թրամփի ուղիղ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման») նախագիծը ՀՀ-ի համար անվտանգային ամենամեծ սպառնալիքը կարող է դառնալ՝ հայտարարելով, որ իշխանությունները չափազանցնում են նախագծի տնտեսական ներուժը, դրա շահավետությունը Հայաստանի համար։ Այս մասին նա ասել է մամուլի ասուլիսի ժամանակ՝ մեկնաբանելով TRIPP նախագիծը, մասնավորապես, ԱՄՆ-ի կողմից ՀՀ-ին ծրագրի իրականացման համար տրամադրած միջոցները։
Նախագծից բխող հնարավոր վտանգը՝ ըստ Քոչարյանի
Քոչարյանի խոսքով՝ TRIPP-ի իրականացումը տեղի է ունենում աշխարհաքաղաքական ազդեցությունների վերաբաշխման պայմաններում, որը նախաձեռնել է ԱՄՆ-ն։ Նրա պնդմամբ՝ Հայաստանն այս ծրագրով իրեն աշխարհաքաղաքական բախման կետում է դրել, մինչդեռ պետք է ամեն ինչ անել՝ դուրս գալու այդ բախման կետից։
Քոչարյանը հայտարարել է, որ TRIPP երթուղին հայ-ամերիկյան նախագիծ է Ադրբեջանի և Թուրքիայի համար, և այնտեղ հայկական շահ չկա։
«Կարող է լինել երկու TRIPP․ մեկը՝ Մեղրիի հատված, TRIPP երկուսը՝ Նախիջևանի հատված: Միգուցե դա ավելի հեշտ է ձևավորել կազմակերպչական առումով, բայց բովանդակությունն ու կարգավորումները նույնն են լինելու: Դա նրա համար է, որ չստացվի՝ հայ-ամերիկյան նախագիծն Ադրբեջանի և Թուրքիայի համար է»,- ընդգծել է նա։
«Հայաստան» դաշինքի առաջնորդի համոզմամբ՝ ԱՄՆ-ն կփորձի այս ծրագիրն «առաջ տանել»։ Միևնույն ժամանակ՝ Քոչարյանը նշել է, որ ԱՄՆ-ի հետաքրքրությունները կապված են Իրանի հետ։ Միակ նպատակը, ըստ նրա, Իրանի սահմանը վերահսկողության տակ վերցնելն է։
Նախկին նախագահը նշել է, որ այսօր վերահսկողությունը չի իրականացվում միայն զինված ուժերով կամ բանակով։ Խոսքը, առաջին հերթին, նրա ներկայացմամբ, վերաբերում է կառավարման իրավունքին։
«Երբ դու այդ կառավարման իրավունքը փոխանցում ես մի պետության (TRIPP-ի դեպքում՝ ՀՀ-ն ԱՄՆ-ի է փոխանցում կառավարումը-խմբ․), որի հետ հարաբերություններում անհավասար դիրքում ես գտնվում, ապա, փաստացի, զրկվում ես որևէ հարցում պահանջ կամ պնդում ներկայացնելու հնարավորությունից։ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների համատեքստում սա հատկապես ակնհայտ է, եթե դիտարկում ենք ավելի լայն՝ աշխարհաքաղաքական պատկերը»,- նկատել է նա։
Վերջինս հավելել է, որ Հայաստանը նման ծրագրում իր շուրջ 26%-անոց մասնակցությամբ, պատկերավոր ասած, կարող է միանալ «աշխարհաքաղաքական խուլ ու համրերի միությանը»։
Քոչարյանը նաև նշել է Իսրայելի հնարավոր դերակատարության մասին՝ ընդգծելով, որ Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունները մեծապես կախված են Իսրայելի քաղաքականությունից։ Քոչարյանի գնահատմամբ՝ սա հենց այն օրինակն է, երբ Հայաստանն այս ծրագրով իրեն դնում է աշխարհաքաղաքական խոշոր շահերի բախման կետում։
Նրա դիտարկմամբ՝ նախագծից բխող ռիսկերը հնարավոր կլիներ նվազեցնել, եթե դրան միանային Ռուսաստանը կամ Չինաստանը։
«Այս ծրագիրը կարող է մեզ հանել այդ բախման կետից, եթե ընդլայնվի, ու բոլոր խաղացողները դառնան շահառուներ»,- հավելել է Քոչարյանը։
Ծրագրի տնտեսական կողմը․ ինչո՞ւ են նախատեսվող միջոցները չափազանցված
Վաշինգտոնը, ըստ Քոչարյանի, Հարավային Կովկասում տնտեսական շահ չունի։
«ԱՄՆ-Հայաստան, ԱՄՆ-Ադրբեջան արտաքին առևտրի ամբողջ ծավալը կազմում է Նահանգների ընդհանուր արտաքին առևտրի ծավալի մոտավորապես 0,004%-ը, սա ոչինչ է: ԱՄՆ-ն տարածաշրջանում տնտեսական զրոյական շահ ունի»,- շեշտել է նախկին նախագահը՝ մատնանշելով բացառապես Թեհրանի գործոնը։
Նա, անդրադառնալով նախագծից տնտեսական շահ ստանալու ՀՀ-ի հնարավորությանը, հիշեցրել է իր նախորդ ասուլիսի միտքն ու շեշտել, որ դա տեղի կունենա միայն ծրագրի ընդլայնման դեպքում։
«Այո՛, Հայաստանը տնտեսական շահ է այստեղ ունենալու, եթե ճանապարհը բացվի Իրանի վրա, եթե ամբողջ շղթան սկսի աշխատել, և եթե այդ TRIPP-ը հասնի մինչև Երասխ, ինչի հնարավորությունն այսօր չի երևում։ Խոսվում է երթուղու 42-43 կիլոմետրանոց հատվածի ու միլիարդավոր ներդրումների մասին։ Հասկանո՞ւմ եք, սրանք հեքիաթներ են։ 42 կիլոմետրի վրա մլրդ ներդրման դեպքում ասֆալտը ոսկուց պետք է լինի»,- ընդգծել է նա։
Քոչարյանի խոսքով՝ բավարար կլիներ ընդամենը 80-90 մլն դոլարի ներդրումային ծրագիրը, ինչը Հայաստանը հանգիստ կարող էր իրականացնել իր միջոցներով։ Նա նշել է, որ TRIPP-ի 42-43 կիլոմետրանոց հատվածը միայն կառավարության պահուստային ֆոնդի հաշվին հնարավոր է կառուցել երկու տարում։
Հայաստանի, Ադրբեջանի և ԱՄՆ-ի ղեկավարներն Սպիտակ տանը կայացած բանակցությունների արդյունքում 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին ստորագրել էին համատեղ հռչակագիր, որի շրջանակներում Հայաստանն ու Ադրբեջանը պարտավորվում են ընդմիշտ դադարեցնել պատերազմները, պահպանել առևտրային, զբոսաշրջային և դիվանագիտական հարաբերություններ, ինչպես նաև հարգել միմյանց ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը: Հռչակագրով նախատեսվում է ստեղծել Թրամփի երթուղի, որը կդառնա հատուկ տարանցիկ տարածք, թույլ կտա Ադրբեջանին լիարժեք մուտք ունենալ դեպի Նախիջևան՝ միաժամանակ լիովին հարգելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը:
Հունվարին ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի և ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանի հանդիպումից հետո պաշտոնական Երևանը հայտարարել էր, որ Երևանն ու Վաշինգտոնը մեկնարկում են TRIPP նախագիծը. Վաշինգտոնն ստանում է Հայաստանի տարանցիկ ուղիների վերահսկիչ փաթեթը։
