Ծաղկավաճառներն սպասում են ընտրությունների ավարտին։ Ասում են՝ վարկեր ունեն և հույս, որ հունիսի 7-ից հետո Հայաստանը կկարողանա լեզու գտնել արտաքին գործընկերների հետ։
Մայիսի 22-ից Ռուսաստանն արգելել է հայկական ծաղիկների ներմուծումը, ինչն ամեն օր վնաս է հասցնում տնտեսվարողներին։ Մոսկվան պաշտոնապես խոսում է ֆիտոսանիտարական խնդիրների մասին, սակայն սահմանափակումը համընկել է հայ-ռուսական քաղաքական հարաբերությունների սրման հետ։
Ռուսական շուկան առանցքային նշանակություն ունի ոլորտի համար։ 2025 թվականին 48 միլիոն դոլարի ծաղիկ է Հայաստանից ներկրվել Ռուսաստան։ Այս տարի, սակայն, ցուցանիշները կարող են կտրուկ նվազել։
«Ծաղիկների 70-80%-ն արտահանվում է Ռուսաստանի Դաշնություն, հիմա նույնքան էլ չի արտահանվում։ Գները երեք անգամ նվազել են, բայց այս ամենը դեռ նոր է ու կարող է ամեն ինչ ավելի վատ լինել, որին մենք սպասում ենք»,- ասել է ջերմոցատերերից մեկը։
Թեև Էկոնոմիկայի նախարարությունը խոստանում է սուբսիդավորման ծրագրեր, ջերմոցատերերը պնդում են՝ ամեն օր աշխատում են վնասով։ Ասում են՝ շուկայում լճացում է։
«Եթե ներքին շուկայում ծաղիկը չի գերազանցում 100 դրամը՝ մինչև 50 դրամ, ապա արտահանման դեպքում՝ 150-200 դրամ է և կախված սեզոնից մինիչև 300-350 դրամ գին ունի, բայց այս պահին, երբ արտահանում չկա՝ մինչև 50 դրամ է»,- տեղեկացրել է տնտեսվարողներից մեկը։
Ծաղիկների մեծ մասը մշակվում է մարզերի ջերմոցներում․ ջեռուցումը գազով է։ Առանց այդ էլ բարձր ծախսերին ավելացել են գների անկումն ու իրացման խնդիրները, ինչի հետևանքով ջերմոցատերերը կանգնել են փակուղու առաջ։
Երեկոյան «Հրազդան» մարզադաշտի հարակից ծաղկի շուկա ամեն օր բերում են թարմ ծաղիկներ։ Վաճառողները շատ են, ու նրանք ստիպված իջեցնում են գները, որպեսզի ապրանքը չթափեն։ Ջերմոցատերերի մի մասն ասում է՝ ճգնաժամը զգում են սեփական մաշկի վրա։ Մյուս մասը գների անկումն ավելի շատ կապում է սեզոնայնության հետ՝ նշելով, որ դրա վրա չի ազդել միայն արտահանման խնդիրը։ Գների նվազում նկատել են նաև գնորդները։
«Սովորաբար 15 հատ վարդերի կապը կգնեի 5000 դրամով, այս պահին 1500 դրամով եմ գնել»,- մանրամասնել է շուկայի մանրածախ գնորդներից մեկը։
Ջերմոցատերերից մի քանիսը խոստովանում է՝ այս իրավիճակը երկար չի կարող շարունակվել։ Եթե ռուսական շուկան շարունակի փակ մնալ, տեղական շուկան ի վիճակի չի լինի սպառել կուտակված ամբողջ արտադրանքը։
Քարոզարշավի ընթացքում իշխանություններն առատ խոստումներ են տալիս։ Խոսում են նոր շուկաների մասին և վստահեցնում, որ ընտրություններից հետո իրավիճակը կկայունանա։ Խոստացել են փոխհատուցել սահմանն այդպես էլ չանցած արտադրանքի համար՝ յուրաքանչյուր ծաղկի դիմաց վճարելով 37 դրամ։
Իրավիճակի հանգուցալուծմանն են սպասում նաև մրգի, բանջարեղենի, ալկոհոլային խմիչքների և ձկնամթերքի արտադրողները: Պղպեղին տեր են կանգնել, խոստանում են 400 դրամ փոխհատուցում ու նոր շուկաներ։ Փոխհատուցումն, ասում են, կլինի մեկ ամսից:
Բայց պարզ չէ՝ ի՞նչ աղբյուրից են գումար վերցնելու։ Կառավարության որոշման համաձայն՝ բյուջետային փոփոխությունները դեռ չկան։ Ընդդիմությունից հարցադրում են անում․ արդյոք փոխհատուցման բեռը չի՞ դրվելու բիզնեսի վրա։
Առայժմ այլ շուկաներ ազատ մուտք դեռ չկա, իսկ ծախսերը պետք է փակել։ Նոր շուկաներ մուտք գործելու համար անհրաժեշտ է համապատասխանել դրանց չափորոշիչներին, բանակցել մաքսային արտոնությունների շուրջ և լուծել տրանսպորտային խնդիրները։
Եվրամիությունից խոստացել են աջակցել ճգնաժամի հաղթահարմանը, 50 մլն եվրո տրամադրել։ Այս ընթացքում Հայաստանից Լիտվա է ուղարկվել 11 000 ծաղկից բաղկացած առաջին խմբաքանակը։
ՌԴ-ից հորդորել են շուտ կողմնորոշվել։ Հայտարարում են՝ հետագա տնտեսական կապերը կախված կլինեն ընտրությունների արդյունքներից․ եթե հաջորդ կառավարությունը եվրոպամետ լինի, պատասխան քայլեր կլինեն։ ԵԱՏՄ-ն էլ մինչև դեկտեմբեր պատրաստվում է ուսումնասիրել Հայաստանի անդամակցության սառեցման հարցը։
Սահմանափակումների հետևանքները ծանր են, ազդում են հայկական արտահանման հիմնական ուղղությունների վրա։ Հայկական խմիչքի, սննդամթերքի և ծաղիկների արտահանման գրեթե ամբողջ ծավալը՝ 84%-ից մինչև 98%-ը, բաժին է ընկնում ռուսական շուկային։
Դեպի Ռուսաստան ամենախոշոր արտահանման ծավալներն ապահովում են ոգելից խմիչքները՝ 285 մլն դոլար, մրգերը՝ 104 մլն դոլար և բանջարեղենը՝ 86 մլն դոլար։
Մինչ տնտեսվարողները փորձում են հարմարվել նոր իրողություններին և այլընտրանքային շուկաներ գտնել, ոլորտի ներկայացուցիչներն զգուշացնում են՝ ռուսական շուկային համարժեք փոխարինող կարճաժամկետ հեռանկարում չկա։
Ստեղծված իրավիճակում խաղադրույքները չափազանց բարձր են, իսկ տնտեսական այս ճգնաժամի վերջնական հանգուցալուծումը մեծապես կախված է հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներից և դրանց հաջորդող քաղաքական զարգացումներից:
Մանրամասն՝ տեսանյութում։
