Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ժողովրդին ուղղված իր ուղերձում հայտարարել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության մասին, ինչպես նաև մեկնաբանել երկու երկրների միջև սահմանի սահմանազատման շարունակման, հաղորդակցությունների ապաշրջափակման պայմանների հարցը:
Վարչապետը նաև պատասխանել է Վաշինգտոնի համաձայնագրերում հայ գերիների և հայերի՝ Արցախ վերադարձի հարցերի բացակայության վերաբերյալ քննադատություններին:
Տարածաշրջանում խաղաղության հաստատումը և սահմանների հարցը
Կրկին թվարկելով օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ձեռք բերված համաձայնությունների հիմնական կետերը՝ Փաշինյանը հայտարարել է, որ այս ամենը նշանակում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղություն է հաստատվել: Նրա խոսքով՝ օգոստոսի 8-ից հետո «ապրում ենք բացարձակապես ուրիշ, բոլորովին նոր Հարավային Կովկասում, բոլորովին նոր Հայաստանի Հանրապետությունում»:
Վարչապետը նաև մեկնաբանել է Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Հայաստանի տարածքի հարցը՝ հիշեցնելով, որ այն ավելի քան 200 քառակուսի կիլոմետր է: Նրա խոսքով՝ Վաշինգտոնի համաձայնագրերի համաձայն՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչվում է 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի հիման վրա, և իրավիճակը պետք է լուծվի սահմանազատման գործընթացում։
«Նոր տրամաբանությունն այն է, որ ասելիս, որ ՀՀ ինքնիշխան տարածքներ կան, որ այսօր գտնվում են ադրբեջանական վերահսկողության ներքո, պետք է ասենք նաև, որ կան Ադրբեջանի ինքնիշխան տարածքներ, որ գտնվում են մեր վերահսկողության ներքո, և փոխադարձ այս հարցը պիտի լուծում ստանա սահմանազատման գործընթացում»,- ասել է նա։
Հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը և գործընկերների մտահոգությունները
Փաշինյանը հայտարարել է, որ համաձայնագրերի արդյունքում օգոստոսի 8-ից հետո Հայաստանը դադարեցնում է 30-ամյա շրջափակումը։ Նա կրկին ընդգծել է, որ հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը տեղի կունենա տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության, իրավասության և սահմանների անձեռնմխելիության սկզբունքների շրջանակներում։
Նրա ներկայացմամբ՝ Վաշինգտոնի հռչակագիրը նախատեսում է Հայաստանի տարածքով ճանապարհ բացել Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի միջև անխոչընդոտ հաղորդակցության համար։ Այս գործընթացը, ըստ Փաշինյանի, պետք է իրականացվի պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավազորության հարգման հիման վրա։
Վարչապետը նաև տեղեկացրել է, որ հաղորդակցության ուղիների վերականգնման, կառուցման հատվածներում նախ պետք է հստակեցվի, սահմանազատվի և սահմանագծվի հայ-ադրբեջանական պետական սահմանը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանը «սահմանի հատման պարզեցումների պատրաստակամություն է հայտնել»։
Կառավարության ղեկավարը նշել է, որ հռչակագրում ամրագրված է, որ Հայաստանը կհամագործակցի Միացյալ Նահանգների և փոխադարձաբար համաձայնեցված երրորդ կողմերի հետ՝ Հայաստանում «Trump Route for International Peace and Prosperity» (TRIPP) հաղորդակցությունների նախագծի իրականացման շրջանակը որոշելու համար։ Նա հավաստիացրել է՝ այս նախագծի վերաբերյալ ՀՀ-ի մի շարք տարածաշրջանային գործընկերների մտահոգություններն արդեն վերացվել են, բացի այդ ասել է, որ Երևանը կշարունակի համագործակցել գործընկերների հետ այս հարցի շուրջ։
Վաշինգտոնում կնքված համաձայնագրերում Արցախի հարցի բացակայությունը և բռնի տեղահանված անձանց վերադարձը
Փաշինյանը մեկնաբանել է իշխանությունների նկատմամբ քննադատությունը, որի համաձայն՝ Վաշինգտոնում կնքված համաձայնագրերը փակում են ղարաբաղյան հարցը։ Նա հիշեցրել է, որ նախկինում հայտարարել էր ղարաբաղյան շարժումը չշարունակելու անհրաժեշտության մասին։ «Առանց Ղարաբաղի հարցը փակելու խաղաղությունը հնարավոր չէ»,- ասել է նա։
Վարչապետը նաև վերահաստատել է, որ իրատեսական չի համարում Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված անձանց վերադարձի գաղափարները։ Փաշինյանի խոսքով՝ հակամարտության սկզբից փախստական դարձած անձանց վերադարձի հարցի բարձրացումը վտանգավոր և վնասակար է Երևանի և Բաքվի միջև խաղաղության համար։ Նրա խոսքով՝ այդ թեմաներն արծարծելու երկկողմ փորձերը «փախստականներին ոչինչ չեն տալու», իսկ պետությունների միջև դառնալու են լարվածության նոր աղբյուր։
Նա ասել է, որ իր այս մոտեցումները կիսել է պաշտոնական Բաքվի հետ։ «Ղարաբաղից տեղահանված մեր հայրենակիցների ապագայի մասին մեր պատկերացումը հետևյալն է․ նրանք մեր և միջազգային հանրության աջակցությամբ պետք է տնավորվեն Հայաստանի Հանրապետությունում և այստեղ ապրեն, ստեղծագործեն, հաստատվեն՝ որպես Հայաստանի Հանրապետության լիարժեք քաղաքացիներ»,- ասել է նա։
Ադրբեջանում պահվող գերիների վերադարձի հարցը
Փաշինյանն անդրադարձել է նաև խաղաղության համաձայնագրի նախագծում Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների հարցի բացակայությունը՝ ասելով, որ 2022 թվականից ի վեր Հայաստանի իշխանությունները «լրջագույն ջանքեր» են գործադրել այս կետը համաձայնագրի տեքստում ներառելու համար, բայց որոշել են դա չանել, որպեսզի տպավորություն չստեղծվի, թե գերիների վերադարձի հարցը կորոշվի համաձայնագրի ստորագրումից և վավերացումից հետո։
«Որքան ձգվել են բանակցությունները, հասկացել ենք, որ Ադրբեջանում անազատության մեջ պահվող մեր հայրենակիցների հարցը Համաձայնագրի տեքստում ներառելը կարող է մեկնաբանվել, թե նրանց վերադարձը Համաձայնագրի ստորագրումից և վավերացումից հետոյի հարց է, իսկ մենք այդ կանխավարկածով չենք առաջնորդվել ու չենք առաջնորդվում։ Այժմ էլ դիվանագիտական ահռելի աշխատանք է տարվում այդ խնդիրը հնարավորինս արագ լուծելու համար, ինչի արտահայտությանը վերջերս ականատես եղաք», - վստահեցրել է Փաշինյանը:
Օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հռչակագիր էին ստորագրել, որով նաև նախատեսվում է ստեղծել TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) տրանսպորտային երթուղի: Կողմերը նաև նախաստորագրել էին խաղաղության համաձայնագրի նախագիծ, որը օգոստոսի 11-ին հրապարակվել էր ՀՀ ԱԳՆ կողմից: Փաստաթղթի համաձայն՝ կողմերը միմյանց նկատմամբ տարածքային պահանջներ չունեն և հետագայում նման պահանջներ չեն առաջադրելու:
