ԱՄՆ միջանցքի նախագիծը Հայաստանին տալիս է ժամանակ, բայց ոչ երաշխիքներ, Armenia Today-ի հետ հարցազրույցում նշել է տնտեսագետ, տարածաշրջանային հարցերի փորձագետ Սուրեն Պարսյանը՝ անդրադառնալով օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների տնտեսական և անվտանգային հեռանկարներին։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ ստորագրել էին խաղաղության վերաբերյալ հռչակագիր և համաձայնագիր TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) տրանսպորտային ուղու ստեղծման մասին։ Այս ճանապարհը պետք է կապի Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ Հայաստանի հարավով և գործի ամերիկյան կոնսորցիումի վերահսկողությամբ։
Անվտանգությունը՝ առաջնային, տնտեսությունը՝ երկրորդական
Պարսյանի խոսքով՝ ստորագրման հիմնական շարժառիթը Հայաստանի համար խաղաղության օրակարգն էր։
«Ադրբեջանը պարբերաբար ռազմական ագրեսիայի էր դիմում Հայաստանի սահմանամերձ տարածքների նկատմամբ և հայտարարում, որ ուժով կստանա, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքը»։ Այս պայմաններում հայկական կողմի առաջնային նպատակը անվտանգության ապահովումն էր, իսկ տնտեսական շահը՝ երկրորդական»,- ընդգծել է փորձագետը։
Նա ընդգծել է, որ տնտեսական բաղադրիչի առումով Հայաստանի նպատակը տարանցիկ երկիր դառնալն է։ Պարսյանը հիշեցրել է, որ Հայաստանը դեռևս 1990-ականներից գտնվում է տրանսպորտային շրջափակման մեջ, իսկ տարածաշրջանի կարևոր ենթակառուցվածքային նախագծերը, ինչպես Բաքու-Ջեյհան նավթամուղը կամ Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին, կառուցվել են Հայաստանը շրջանցելով։
Տնտեսական հնարավորությունները և ռիսկերը
Փորձագետը նշել է, որ զուտ Նախիջևան-Ադրբեջան բեռնափոխադրումները Հայաստանի բյուջե զգալի եկամուտ չեն բերի։
«Հիմնական հարցն այն է` կլինեն արդյոք Արևելք-Արևմուտք փոխադրումներ մեր տարածքով։ Տարբեր հաշվարկներ վկայում են մինչև 10 մլն տոննա բեռների տարանցման մասին, բայց դրանց համար հիմնավոր փաստեր չկան»,- հավելել է նա։
Պարսյանը հիշեցրել է, որ Արևելք-Արևմուտք երթուղին մեծապես կախված է Չինաստանի քաղաքականությունից։
«Չինաստանը ներդրումներ է անում Վրաստանի նավահանգիստներում և արդեն ընտրել է իր միջանցքը՝ Չինաստան-Կենտրոնական Ասիա-Ադրբեջան-Վրաստան-Սև ծով-Եվրոպա։ Անորոշ է, թե Պեկինը կհամաձայնի՞ բեռներ տեղափոխել ճանապարհով, որը վերահսկվում է հայ-ամերիկյան կառույցի կողմից»,- նկատել է փորձագետը։
Նա նաև շեշտել է, որ ծովային ճանապարհով փոխադրումները հաճախ ավելի էժան են, քան ցամաքայինը, ինչը կարող է սահմանափակել այս երթուղու գրավչությունը, այդ թվում՝ Ղազախստանի և Ուզբեկստանի նման երկրների համար։
Վատ նախադեպի վտանգ
Պարսյանը զգուշացնում է նաև քաղաքական հետևանքների և վատ նախադեպի հնարավորության մասին։
«Երբ բացառիկ հնարավորություն ենք տալիս Ադրբեջանին մեր տարածքով բեռներ տեղափոխել՝ առանց մաքսային հսկողության, դա կարող է վատ նախադեպ դառնալ։ Վրացիներն ու իրանցիներն էլ կարող են նույնը պահանջել»,- կարծիք է հայտնել նա։
Փորձագետի խոսքով՝ այս պահին խոսքը Մեղրիի շրջանում 42 կիլոմետրանոց հատվածի մասին է, հնարավոր է նաև էստակադայի կառուցում՝ Իրանից Հայաստան անխափան երթևեկությունն ապահովելու համար։
Ներդրումների չափն ու փոխադարձության սկզբունքը
«Ճանապարհի կամ երկաթուղու կառուցումը մեծ ներդրումներ չի պահանջում։ Նույնիսկ նավթատար և գազատար կառուցելու դեպքում առավելագույնը 200 մլն դոլար է անհրաժեշտ։ Բայց այստեղ կարևոր է՝ կա՞ փոխադարձության սկզբունք, և կկարողանա՞ Հայաստանը նույն պայմաններով օգտվել Ադրբեջանի տարածքով անցնող ենթակառուցվածքներից»։
Պարսյանի համոզմամբ՝ այս սկզբունքը գործելու է միայն այն դեպքում, եթե Հայաստանը լինի ուժեղ, այդ թվում՝ ռազմական առումով։
«Թույլի նկատմամբ փոխադարձության սկզբունք չեն կիրառում։ Այս պայմանագրով մենք հիմնականում շահում ենք ժամանակ՝ զարգացնելու տնտեսությունն ու բանակը, որպեսզի ապագա հնարավոր ագրեսիաներին դիմակայենք»,- ընդգծել է նա։
ԵԱՏՄ և Իրանի գործոնը
Փորձագետը հիշեցրել է, որ ԵԱՏՄ կանոններով տարանցման բացառություն կիրառելու համար անհրաժեշտ է բոլոր անդամների համաձայնությունը։
«ԵԱՏՄ անդամներն ավելի լավ հարաբերություններ ունեն Ադրբեջանի հետ, քան Հայաստանի։ Եթե գա պահը, նրանք կարող են հեշտությամբ հավանություն տալ նման բացառության։ Հայաստանին անհրաժեշտ է նաև համոզել Իրանին, որ այս ճանապարհը կարող է ծառայել իր շահերին»,- հավելել է նա։
Պարսյանը շեշտել է, որ կարևորը ոչ թե պայմանագրի անվանումն է, այլ բովանդակությունը։
«Միայն բովանդակությանը ծանոթանալուց հետո կարելի է ասել՝ Հայաստանը կորցնո՞ւմ է իր սուվերենությունը, թե` ոչ»,- եզրափակել է փորձագետը։
Կարդացեք նաև՝
Փորձագետները գնահատել են վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունները և «Թրամփի երթուղու» ստեղծման հնարավոր արդյունքները
