Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանն Armenia Today-ին մեկնաբանել է ֆիզիկական անձանց եկամուտների հայտարարագրման համակարգի փոփոխությունը, ըստ որի՝ աշխատավարձից բացի այլ եկամուտ չունեցող քաղաքացիները կարող են չլրացնել հայտարարագիր։
Աշխատող համարվող քաղաքացիները, հիշեցնենք, մինչև նոյեմբերի 1-ը պետք է պարտադիր եկամուտների հայտարարագիր ներկայացնեին, և այս փոփոխությամբ միայն աշխատավարձ ստացողներն ազատվում են այդ պարտավորությունից։
Պարսյանը որոշումը քաղաքական է համարել՝ այն կապելով 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների և հնարավոր դժգոհություններից խուսափելու հետ։ Տնտեսագետը նաև նշել է, որ իշխանություններն այս որոշմամբ խեղաթյուրել են հայտարարագրման գաղափարը։
«Եկամուտների հայտարարագրի նպատակը մարդկանց վերաբերյալ ամբողջական ֆինանսական տեղեկատվություն ունենալն էր, որը թույլ կտար պետությանը հասցեական սոցիալ-տնտեսական քաղաքականություն վարել, այսինքն՝ իմանալ՝ ում կենսամակարդակն ինչպիսին է և, ըստ դրա, օրինակ, նպաստներ, օգնություն տալ կամ չտալ»,- նշել է Պարսյանը։
Նրա խոսքով՝ հայտարարագրման գաղափարի երկրորդ նպատակն էլ լրացուցիչ եկամուտ ունեցողներին հարկելն է։
«Հիմա կառավարությունն այս որոշմամբ, ըստ էության, ամբողջությամբ արժեզրկեց եկամտային հարկի և հայտարարագրման քաղաքականության տրամաբանությունը և փիլիսոփայությունը: Համաձայն այս փոփոխության՝ ՊԵԿ-ը պետք է ինքնաշխատ եղանակով հաշվետվություններ ներկայացնի։ Սա փաստում է, որ իրենք որևէ լրացուցիչ տեղեկատվություն չեն հավաքելու հանրությունից։ Հետևաբար, այս հայտարարագրման իմաստը կորում է»,- հավելել է փորձագետը։
Նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ առանց այդ էլ ՊԵԿ-ում աշխատողների, աշխատավարձերի և նրանց վճարած հարկերի վերաբերյալ տեղեկություն կար։
«Այսինքն՝ ակնհայտ է, որ իրենք ձախողել են հայտարարագրման քաղաքականությունը, այս համակարգի ներդրումը։ Եվ հիմա իրենք կիսատ-պռատ, պոպուլիստական գործիքներով փորձում են հանրության դժգոհությունը մեղմել։ Նոյեմբերի 1-ին ընդառաջ՝ 600-650 հազար մարդ հայտարարագիր չէր ներկայացրել, բայց նրանք չէին կարող այդքան մարդու նկատմամբ վարույթ իրականացնել։ Լավ գիտակցելով, որ վերջին որոշմամբ որևէ լրացուցիչ տեղեկություն չեն ստանալու, այդուհանդերձ, հաշվի առնելով գալիք ընտրությունները, գնացին այդ քայլին՝ խուսափելու հանրային դժգոհությունից»,- շեշտել է Պարսյանը։
Նրա համոզմամբ՝ իշխանությունները դժգոհություններից խուսափելու համար ոչ թե նահանջեցին, այլ հրաժարվեցին հայտարարագրման համակարգին առնչվող իրենց հիմնավորումներից ու տրամաբանությունից։
«Եվ եթե հանկարծ փորձեն նորից բերել փոփոխությունը, հանրությունը նրանց հիշեցնելու է այս ամենը։ Մեծ հաշվով՝ նրանք վերջնականապես տապանաքար դրեցին այս համակարգի և վստահության նկատմամբ։ Այսինքն՝ մարդիկ կդադարեն վստահել համակարգին՝ անկախ նրանից, թե այն ինչ արտոնություն կտա»,- հավելել է նա։
Պարսյանը շեշտել է, որ իշխանությունը նորից ցույց տվեց, որ ի վիճակի չէ բարեփոխում իրականացնել։ Նա նշել է նաև տեխնիկական խնդիրների, և երկարաժամկետ լուծումների բացակայության մասին։
«Ունենք տեխնիկական խնդիրներ՝ կապված նույնականացման քարտերի հետ, որոնք ուշ են տրամադրվում։ Բացի այդ, ամենախոշոր օպերատորը չի կարողանում բավարար քանակությամբ ֆիզիկական քարտեր տրամադրել քաղաքացիներին, ինչն անհրաժեշտ է հայտարարագիր լրացնելու համար։ Պատասխանատուները հրաարակային ընդունում են, որ որոշ սպասարկման կետերում գոյություն չունեն այդ քարտերը և պետք է դրանք ձեռք բերել այլ ստորաբաժանումներում։ Ունենք թե՛ տեխնիկական, թե՛ քաղաքական, թե՛ կազմակերպչական բնույթի ձախողումներ, և իրավիճակային պոպուլիստական որոշումները դրանց վառ ապացույցն են»,- նկատել է փորձագետը։
Պարսյանը նաև նշել է, որ քաղաքացիները, ովքեր ունեն վարկեր, պետք է լրացնեն հայտարարագիր, քանի որ այն լրացուցիչ եկամուտ է համարվում։
«Փոխառություններ բաժնում պետք է մուտքագրել վարկերի տվյալը։ ՊԵԿ-ը հաշվետվություն է տալիս միայն աշխատավարձի ամսով, բայց վարկի բաժինը բաց է մնում։ Եթե քաղաքացին այդ կետը չրացնի, դա կարող է նրա նկատմամբ վարչական վարույթ սկսելու հիմք դառնալ։ Մարդիկ պետք է լրացնեն այդ տվյալները, հակառակ դեպքում՝ համակարգի շուրջ այս կիսատ-պռատ, փնթի վիճակից հենց իշխանություններն են օգտվելու և վարչարարություն են իրականացնելու։ Ում ուզենան վատություն անել, հասցեական հետապնդել, կարող են ինքնաշխատ հաշվետությունից զատ ցույց տալ, որ թաքնված թվեր կան, և կսկսեն տանել, բերել, տվյալները ճշտել տալ։ Սա նրանց ձեռքին մի հաղթաթուղթ է, որն օգտագործելու են քաղաքացիների նկատմամբ՝ հասցեական վատություն անելու նպատակով»,- եզրափակել է փորձագետը։
Աննա Բադալյան
