«Լրագրողներ առանց սահմանների» (RSF) միջազգային կազմակերպության մամուլի ազատության ամենամյա զեկույցում Հայաստանը 16 միավորով վատթարացրել է դիրքերը։
Զեկույցի համաձայն՝ Հայաստանը 180 պետության շարքում զբաղեցրել է 50-րդ տեղը (67,02 միավոր)՝ նախորդ տարվա 34-րդ հորիզոնականի (73,96 միավոր) փոխարեն։
Համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նահանջ է գրանցվել բոլոր առանցքային բաղադրիչներով․ անվտանգության ցուցանիշով գրանցվել է ամենամեծ անկումը՝ 26-րդ տեղից (2025թ.) նահանջ մինչև 64-րդ տեղ (2026թ.): Իրավական ցուցանիշում 14-րդ տեղից Հայաստանը նահանջել է մինչև 45-րդ տեղ, քաղաքական ցուցանիշում 33-րդ տեղից հասել է 57-րդ տեղ, տնտեսականից՝ 48-րդ տեղից մինչև 66-րդ տեղ:
RSF-ի փորձագետների գնահատմամբ՝ չնայած մեդիադաշտի բազմազանությանը, Հայաստանում լրատվամիջոցները մնում են բևեռացված։ Կազմակերպությունն արձանագրել է, որ քաղաքական և աշխարհաքաղաքական լարվածության պայմաններում աճել են ապատեղեկատվության և ատելության խոսքի դեպքերը, ինչը լրացուցիչ ճնշում է գործադրում մեդիայի վրա։
Զեկույցում նշվում է, որ լրագրողների գործունեությունը սահմանափակված է մի շարք ռիսկերով։
Ընդգծել են, որ թեև զրպարտությունն ապաքրեականացվել է, գործող իրավական դաշտը լիարժեք չի պաշտպանում մամուլի ազատությունը, իսկ պետական տեղեկատվության հասանելիությունը հաճախ սահմանափակվում է մերժումներով կամ ուշացումներով։
Միաժամանակ նշվել է, որ լրագրողների անվտանգությունը շարունակում է մտահոգիչ մնալ․ նրանք հաճախ ենթարկվում են ճնշման, վիրավորանքների և բռնության՝ ինչպես իշխանական, այնպես էլ ընդդիմադիր շրջանակների և նրանց կողմնակիցների կողմից։ Կառույցն ընդգծել է, որ Հայաստանում լրագրողների նկտամամբ բռնության դեպքերը մեծամասամբ չեն պատժվում, ինչն ամրապնդում է անպատժելիության մթնոլորտը և խթանում ինքնագրաքննությունը՝ սահմանափակելով խոսքի ազատության իրացումը։
Իրավապաշտպանները նաև ընդգծել են, որ լրագրությունը՝ որպես մասնագիտություն, արժեզրկվում է։ Քաղաքական էլիտաների կողմից հակամեդիա հռետորաբանությունը, լրագրողներին «կոռուպցիայի» մեջ մեղադրելն ստեղծում են անհանդուրժողականության մթնոլորտ։
2026 թվականի զեկույցում նաև նշվում է, որ հայաստանյան ԶԼՄ-ների զգալի մասը պահպանում է ֆինանսական և խմբագրական կախվածությունը քաղաքական և բիզնես խմբերից, ինչը սահմանափակում է նրանց անկախությունը:
Կազմակերպությունը մատնանշել է գովազդային շուկայի թուլությունը, դրամայնացման կայուն մոդելների անբավարար զարգացումը և լրագրողների շրջանում ինքնագրաքննության աճը ճնշումների, սպառնալիքների և անպատիժ հարձակումների ֆոնին: Լրացուցիչ բացասական գործոններ են համարվել մեդիայի դեմ հռետորաբանությունը, որը խաթարում է լրագրության հանդեպ վստահությունը, ինչպես նաև պաշտոնական տեղեկատվության հասանելիության հետ կապված համակարգային խնդիրները:
Մամուլի ազատության ինդեքսը գնահատում է 180 երկրում լրագրողների և լրատվամիջոցների ազատության աստիճանը՝ հիմնվելով 0-100 բալանոց սանդղակի վրա, որտեղ բարձր միավորը նշանակում է ազատության ավելի մեծ մակարդակ։ Մեթոդաբանությունը հիմնված է երկու հիմնական բաղադրիչի վրա. առաջինը՝ լրագրողների նկատմամբ իրականացված բռնությունների և իրավունքների խախտումների քանակական վերլուծությունն է, երկրորդը՝ որակական հարցումները, որոնց պատասխանում են աշխարհի հարյուրավոր փորձագետներ (լրագրողներ, գիտնականներ, իրավապաշտպաններ) 23 լեզվով։
Ընդհանուր վարկանիշը ձևավորվում է հինգ հավասարազոր համատեքստային ցուցանիշի հիման վրա՝ քաղաքական միջավայր, իրավական դաշտ, տնտեսական գործոններ, սոցիալ-մշակութային համատեքստ և լրագրողների անվտանգություն։
Ինդեքսն ամփոփում է հրապարակմանը նախորդող օրացուցային տարվա տվյալները, սակայն կարող է թարմացվել ֆորսմաժորային իրավիճակների, օրինակ՝ պատերազմների կամ պետական հեղաշրջումների դեպքում։ Բռնաճնշումների մակարդակը հաշվարկվում է հատուկ բանաձևով, որտեղ խախտումները դասակարգվում են ըստ ծանրության աստիճանի․ օրինակ՝ լրագրողների սպանությունն ունի ամենաբարձր գործակիցը (100), մինչդեռ ձերբակալությունները, ֆիզիկական ագրեսիան կամ խմբագրությունների նկատմամբ վանդալիզմն ունեն ավելի ցածր կշիռ։
Այս բոլոր տվյալները համադրվում են երկրի բնակչության թվաքանակի հետ՝ ստանալով օբյեկտիվ պատկեր այն մասին, թե որքանով են լրատվամիջոցներն անկախ քաղաքական, տնտեսական ու իրավական միջամտություններից և որքանով է ապահովված լրագրողների ֆիզիկական ու հոգեբանական անվտանգությունը։
Կազմակերպության զեկույցներում Հայաստանը 2022 թվականին զբաղեցրել էր 51-րդ, 2023-ին՝ 49-րդ, 2024-ին՝ 43-րդ տեղը, 2025-ին՝ 34-րդ տեղը։
