Սպիտակ տանը կայացած բանակցություններից հետո Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ստորագրել են համատեղ հռչակագիր։ Հանդիպումը հասանելի է Armenia Today-ի YouTube ալիքում։
«Նրանք 35 տարի պայքարել են, և հիմա նրանք ընկերներ են և երկար ժամանակ ընկերներ կլինեն», - փաստաթուղթը ստորագրելուց առաջ ասել է Թրամփը՝ հանդիպումն անվանելով «պատմական»։ Նա նշել է, որ Ռուսաստանը, ԵՄ-ն և ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջո Բայդենի վարչակազմն ավելի վաղ փորձել են լուծել հակամարտությունը, սակայն դա նրանց չի հաջողվել:
Թրամփը նշել է, որ հռչակագրի համաձայն՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պարտավորվում են ընդմիշտ դադարեցնել պատերազմները, բացել առևտրային, զբոսաշրջային և դիվանագիտական հարաբերությունները, ինչպես նաև հարգել միմյանց ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը։
Նրա խոսքով՝ հռչակագիրը նախատեսում է «Միջազգային խաղաղության և բարօրության Թրամփի ուղու» (TRIPP) ստեղծումը, որը կդառնա հատուկ տարանցիկ տարածք, որը թույլ կտա Ադրբեջանին լիարժեք մուտք ունենալ Նախիջևան՝ լիովին հարգելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը։
Թրամփը նշել է, որ Հայաստանը ստեղծում է «բացառիկ գործընկերություն» Միացյալ Նահանգների հետ՝ այս միջանցքը զարգացնելու համար, որը նախատեսված է 99 տարով։
«Մենք լուրջ ենթակառուցվածքային զարգացում ենք ակնկալում ամերիկյան ընկերությունների կողմից, որոնք ցանկանում են մուտք գործել այս երկրներ և մեծ գումարներ ծախսել։ Սա տնտեսական օգուտներ կբերի երեք երկրներին և չափազանց դրական լուր է ամբողջ տարածաշրջանի ապագայի համար», - ասել է նախագահը։
ԱՄՆ նախագահի խոսքով՝ Վաշինգտոնը երկկողմ համաձայնագրեր է ստորագրում Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ՝ էներգետիկայի, առևտրի և տեխնոլոգիաների, այդ թվում՝ արհեստական բանականության ոլորտում համագործակցությունը ընդլայնելու համար։
Թրամփն ասել է, որ Միացյալ Նահանգները վերացնում է Ադրբեջանի հետ պաշտպանական համագործակցության սահմանափակումները։ «Նրանք շատ ուրախ են դրա համար, և ես ուրախ եմ դրա համար», - ասել է ԱՄՆ նախագահը։ Պետք է նշել, որ Վաշինգտոնի և Բաքվի միջև համագործակցության սահմանափակումները նախատեսված են «Ազատության աջակցության մասին» օրենքի 907-րդ ուղղումով, որը գործում է 1992 թվականից։
Հռչակագրի պայմաններից կողմերից մեկի շեղվելու հետևանքների մասին հարցին Թրամփը պատասխանել է. «Չեմ կարծում, որ դա տեղի կունենա։ Ես անձնական պարտավորություն եմ ստանձնել։ Միշտ կան փոքր խնդիրներ։ Մեծ խնդիրները լուծվում են։ Եթե հակամարտություն լինի, երկուսն էլ գիտեն, որ կզանգահարեն ինձ, և մենք կլուծենք այն»։
Ավելի ուշ ՀՀ կառավարության մամուլի ծառայությունը հրապարակել է հռչակագրի տեքստի թարգմանությունը։ Այն ունի 7 կետ։
Մասնավորապես, փաստաթղթում նշվում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարները նախաստորագրել են «Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագրի համաձայնեցված տեքստը։ Կողմերը նաև «ճանաչել են համաձայնագրի ստորագրման և վերջնական վավերացմանն ուղղված գործողությունները շարունակելու անհրաժեշտությունը և ընդգծել են երկու երկրների միջև խաղաղության պահպանման և ամրապնդման կարևորությունը»։
Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարները նաև ստորագրել են ԵԱՀԿ-ին ուղղված համատեղ կոչ՝ ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացի և դրան առնչվող կառույցների դադարեցման վերաբերյալ: Կողմերը կոչ են արել կազմակերպության բոլոր մասնակից պետություններին ընդունել այս որոշումը:
Հռչակագրի երրորդ կետում Հայաստանը, Միացյալ Նահանգները և Ադրբեջանը վերահաստատել են երկու երկրների միջև հաղորդակցությունների բացման կարևորությունը՝ «ներքին, երկկողմ և միջազգային հաղորդակցությունների համար՝ տարածաշրջանում և նրա շրջակայքում խաղաղությունը, կայունությունը և բարգավաճումը խթանելու նպատակով՝ հիմնվելով պետությունների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավասության նկատմամբ հարգանքի վրա»:
«Այս ջանքերը պետք է ներառեն Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև անխոչընդոտ հաղորդակցությունը Հայաստանի Հանրապետության տարածքով՝ փոխադարձ օգուտներ բերելով Հայաստանի Հանրապետությանը»,- ասվում է փաստաթղթում։
Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդների հանդիպումը 24 տարի անց՝ նույն հարթակում
Մեղրիով Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ կապող արտատարածքային միջանցքի բացման հարցը առաջին անգամ քննարկվել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Միացյալ Նահանգներում (Քի Ուեսթ) 24 տարի առաջ։ Այդ ժամանակ Հայաստանը ներկայացնում էր նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, Ադրբեջանը՝ նախագահ Հեյդար Ալիևը, իսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրները՝ Միացյալ Նահանգները, Ռուսաստանը և Ֆրանսիան, բանակցություններում հանդես էին գալիս որպես միջնորդներ, ինչը գործընթացին հաղորդում էր միջազգային լեգիտիմություն և հավասարակշռություն։
Քննարկվել է տարածքային փոխզիջում. Հայաստանը պահպանում է Բերձորի (Լաչին) միջանցքի և Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողությունը, իսկ Ադրբեջանը մուտք է ստանում Մեղրիով անցնող ճանապարհին՝ Նախիջևանի (Իրանի հետ սահմանին) հետ կապվելու համար։ Միաժամանակ քննարկվել են ճանապարհը բացելու տարբեր ձևաչափեր՝ սկսած էքստրատերիտորիալությունից մինչև միջազգային կամ համատեղ կառավարում։ Կողմերը չեն կարողացել համաձայնության գալ, քանի որ Ադրբեջանը չի հրաժարվել Լաչինի միջանցքի և Արցախի նկատմամբ տարածքային պահանջներից՝ Մեղրիի դիմաց։
