Հետխորհրդային տիեզերքի փորձագետ Կիրիլ Կրիվոշեևն Armenia Today-ի հետ հարցազրույցում մեկնաբանել է ԱՄՆ մասնակցությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը, Սյունիքով անցնող ճանապարհի վերաբերյալ Վաշինգտոնի առաջարկը, ինչպես նաև Մոսկվայի ու Բաքվի միջև հարաբերությունների շարունակական վատթարացումը:
ԱՄՆ դերը Երևանի և Բաքվի միջև հակամարտության կարգավորման գործում գերագնահատված է
Փորձագետը կարծում է, որ ԱՄՆ մասնակցության թեման այս գործընթացին զգալիորեն չափազանցված է: Նրա կարծիքով՝ սա ավելի շուտ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ցանկությունն է՝ ցույց տալ հաջողություն և դառնալ խաղաղարար, սակայն դեռևս կոնկրետ արդյունքներ չկան:
«Նա ասում է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը մոտ են հակամարտության կարգավորմանը, բայց դա տեղի չի ունեցել Միացյալ Նահանգների ակտիվ մասնակցությամբ։ Խաղաղության պայմանագիրն իսկապես երկու կողմերի միջև ուղղակիորեն համաձայնեցվել է։ Ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ Միացյալ Նահանգները, ո՛չ էլ Եվրամիությունն այս գործընթացում ընդգրկված չէին առնվազն 2023 թվականից, և գուցե ավելի վաղ։ Ամեն ինչ տեղի է ունեցել ուղղակիորեն, երբ Ադրբեջանը բավականին կոշտ կերպով դուրս է մղել մյուս միջնորդներին այս գործընթացից»,- նշել է Կրիվոշեևը։
Նրա կարծիքով՝ վայրը, որտեղ ստորագրվում է խաղաղության պայմանագիրը, այլևս մեծ դեր չի խաղում, քանի որ սա ոչ թե ամերիկյան, ռուսական կամ եվրոպական նախագիծ է, այլ ադրբեջանական, և «Ադրբեջանն ինքն է դա արել»։
Սյունիքով անցնող ճանապարհի ամերիկյան առաջարկը և դրա հնարավոր արձագանքը
ԱՄՆ-ի կողմից Սյունիքի մարզով անցնող ճանապարհի ծրագրի վերաբերյալ Կրիվոշեևը կարծիք է հայտնել, որ այն դեռևս խորհրդակցությունների և քննարկումների փուլում է։ Դեռևս պարզ չէ, թե ինչ արդյունքի կհանգեն կողմերը, կամ արդյոք նրանք ընդհանրապես կհանգե՞ն դրան՝ հաշվի առնելով թեմայի զգայունությունը։
«Իհարկե, Հայաստանը չի համաձայնի առանց արգելքների անցման ադրբեջանական պատկերացման հետ։ «Շուշի» անվանումով, բայց Ստեփանակերտում տեղի ունեցած ֆորումում Ալիևն ասել է, որ ադրբեջանցիները չպետք է անձնագրեր ցույց տան հայ սահմանապահներին կամ որևէ մեկին։ Այսինքն՝ ըստ նրա, ամերիկացիները նույնպես հարմար չեն այս դերի համար։ Ամենամեծ հարցն այն է, թե արդյոք այս հակադիր տեսակետները կխաչվե՞ն»,- նշել է փորձագետը։
Նրա խոսքով՝ Ռուսաստանը և Իրանը, անշուշտ, կմտահոգվեն այս թեմայով ցանկացած խոսակցությունից, բայց, ըստ Կրիվոշեևի, այս քննարկումները դեռևս այնքան հեռու են իրականացումից, որ դեռևս անհանգստանալու կարիք չկա։
«Ռուսաստանը շատ ավելի մտահոգված է Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով. սա Մոսկվայի նպատակն է, և նա աշխատում է այս ուղղությամբ»,- ընդգծել է Կրիվոշեևը՝ հավելելով, որ ռուսական կողմը նույնպես մտահոգված է Ադրբեջանի հետ շարունակվող հակամարտությամբ։
Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտության հնարավոր հեռանկարները
Փորձագետը Մոսկվայի և Բաքվի միջև հակամարտությունը բնութագրել է որպես «շատ կոմպակտ և անվտանգ երկու կողմերի համար»։ Նրա խոսքով՝ հակամարտությունը զարգանում է հիմնականում լրատվամիջոցներում, նույնիսկ պաշտոնյաները չեն դիմում սպառնալից հայտարարությունների, և երկրների միջև առևտուրը պահպանվում և աճում է։
Միևնույն ժամանակ, Կրիվոշեևը չի բացառել, որ երկու կողմից էլ այս հայտարարությունները կարող են կա՛մ երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ, կա՛մ մնալ առանց դրանց։ Նա շեշտել է, որ հնարավոր է՝ որոշ ժամանակ անց, լռության շրջանից հետո, կողմերը կարողանան լուծման հանգել։
Կրիվոշեևը ենթադրել է, որ Մոսկվան կարող է որոշ իրավիճակներում Բաքվին ընդառաջ գնալ՝ Ակտաուում AZAL ինքնաթիռի կործանման համար որոշակի պատասխանատվություն ընդունելով, և այդ դեպքում, հնարավոր է, հակամարտությունը կարգավորվի։ Հակառակ դեպքում՝ այն կշարունակի խորանալ։
«Երբ տեսնենք այս հակամարտության առաջին ֆինանսական ազդեցությունը, այդ ժամանակ կարող ենք ասել, որ այն աճում է, բայց առայժմ դա այդպես չէ»,- եզրափակել է փորձագետը։
