ՀՀ ԱԳՆ-ն և ԿԳՄՍՆ-ն չեն պաշտպանում հայկական ֆիլմերը, որոնք Ադրբեջանի սպառնալիքների պատճառով հանվում են փառատոններից և զրկվում դրամաշնորհներից, հայտնել է «Ակն ընդ ական» վավերագրական ֆիլմերի համայնքի ներկայացուցիչ Հովհաննես Իշխանյանը։
«2024թ. աշնանը երկու ֆիլմ է գրաքննվել Ադրբեջանի պատճառով։ Մեկը Կատյա Սպիվակովայի «Այն, ինչ պետք է» ֆիլմն է, որը Մարոկկոյի փառատոնից է հանվել Ադրբեջանի սպառնալիքների տակ, մյուսը՝ Սարին Հայրապետյանի «Տունս քաղցրա» վավերագրական ֆիլմը, որը Հորդանանը ներկայացրել էր «Օսկարի» լավագույն միջազգային ֆիլմ անվանակարգում, ապա հետ կանչել»,- ասել է նա։
Իշխանյանը նշել է, որ Հայաստանի դիվանագիտական հիմնադրամի հետ այս հարցով նամակ է ուղարկել ԱԳՆ և ԿԳՄՍՆ, սակայն ստացել է պատասխան, որ ռեժիսորներն իրենք չեն դիմել իշխանություններին, ուստի գործ չեն ունեցել այս հարցով։
«Նրանց պատասխանը տարօրինակ է, քանի որ եթե հանկարծ Ադրբեջանը որոշի ոչնչացնել Ստեփանակերտի «Մենք ենք, մեր սարերը» հուշարձանը, լուսահոգի քանդակագործ Սարգիս Բաղդասարյանը պետք է դիմի՞ ԱԳՆ։ Այս պատասխանը բավարար չէ, որովհետև ամբողջ ադրբեջանական մամուլը և ԱԳՆ-ն արդեն հայտարարել են այդ ֆիլմերի ցենզուրայի մասին, և սա առաջին դեպքը չէ»,- ասել Իշխանյանը։
Նրա խոսքով՝ Սպիվակովայի և Հայրապետյանի նկատմամբ ճնշումները հայկական կինոյի պատմության մեջ առաջին դեպքը չեն։ Այսպես, Ջիվան Ավետիսյանի «Դրախտի դարպասները» ֆիլմը 2020 թվականի հոկտեմբերին հանվել էր Մոսկվայի միջազգային փառատոնից, թեև այն ժամանակ ռեժիսորն աջակցություն էր ստացել Արտաքին գործերի և Մշակույթի նախարարություններից։
Ադրբեջանը կարողացել էր նաև ճնշում գործադրել Լիտվայի կինոկենտրոնի վրա՝ Ավետիսյանի ֆիլմի համար հատկացված 100 հազար եվրոյի դրամաշնորհը հանելու նպատակով։ Նման դեպք տեղի էր ունեցել Անահիտ Աբադի «Եվա» ֆիլմի հետ, երբ Թուրքիայի ազգային անվտանգության ծառայության ներկայացուցիչները ներխուժել էին Ստամբուլի միջազգային փառատոն, փակել փառատոնը, առգրավել կոշտ սկավառակներ և ֆիլմը հանել ծրագրից։ Փորձեր էին կատարվել ճնշում գործադրելու նաև Իննա Սահակյանի «Ավրորա» անիմացիոն ֆիլմի վրա, սակայն դրանք անհաջող էին։
«Հայաստանի կառավարությունը կարող էր իր դեսպանին ցուցում տալ գնալ այդ փառատոն, կանգնել ֆիլմի կողքին, համոզել, որ չհանեն ցուցադրությունը, ընդ որում՝ կարող էր նաև հետընթաց պրոցես սկսել։ Կառավարությունն անգամ հայտարարություն չի արել այն մասին, որ մեր արվեստագետների արտադրությունները խնդրի են հանդիպել, որ նա կանգնած է իր ռեժիսորի կողքին և հետամուտ է լինելու, որ էլ այդպիսի բան չլինի։ Երբ ԱԳՆ-ն չի արձագանքում, և՛ փառատոնն է մնում մենակ, և՛ հայ ռեժիսորը, և՛ մյուս երկրների կառավարությունները»,- նշել է Իշխանյանը։
Ասուլիսում ընթերցվել են Հայրապետյանի և Սպիվակովայի ուղերձները, ովքեր խոսել են իրենց աշխատանքի վրա Ադրբեջանի ճնշումների մասին։ Հայրապետյանը հայտնել է, որ Հորդանանի կողմից արցախցի տղայի մասին ֆիլմն «Օսկարի» մրցույթից հանելը «լռեցրել է կորցրած հայրենիքում երեխայի գոյատևման մարդկային պատմությունը»: Սպիվակովան, իր հերթին, ասել է, որ Ադրբեջանի իշխանություններն սպառնացել են ոչ միայն Մարոկկոյի փառատոնի կազմակերպիչներին, այլև Բարսելոնայի «Հույս և սեր» փառատոնին։
«Մինչև ցուցադրության օրը հետապնդում էին տնօրենին, բայց նա չվախեցավ և կռիվ տվեց ֆիլմի և մեզ համար։ Մենք երկու մրցանակ ստացանք»,- գրել է ռեժիսորը։
«Հայաքվե» շարժման համահիմնադիր, պատմաբան Մենուա Սողոմոնյանը հայտարարել է հայկական ֆիլմերի պաշտպանության գործընթացի մեկնարկի մասին, որը նախաձեռնել են «Հայաքվե»-ն, վավերագրական ֆիլմերի PlatformDoc հարթակը, Հայկական դիվանագիտական հիմնադրամը և «Ակն ընդ Ական» վավերագրական համայնքը։ Սողոմոնյանն ընդգծել է, որ ադրբեջանական դիվանագիտական միջամտությունները և գրաքննությունը համակարգված ուղղված են միայն այն ֆիլմերին, որոնք պարունակում են ազգային թեմաներ, հայկական օրակարգ և առնչվում են Արցախին։
Իշխանյանն, իր հերթին, կինոյի ներկայացուցիչներին միավորվելու կոչ է արել՝ պաշտպանելու խոսքի ազատությունը և հայ ռեժիսորների ինքնարտահայտվելու իրավունքը։ Նա ասել է, որ նամակ է ուղարկելու ԱԳՆ՝ խնդրելով հանձնարարել Հայաստանի դեսպանություններին և ներկայացուցչություններին ուշադրության կենտրոնում պահել ֆիլմերի դիվանագիտական պաշտպանության հարցը։ Գործընթացը նախաձեռնողները նաև փառատոններին կտեղեկացնեն առկա խնդրի մասին և կառաջարկեն համատեղ ջանքեր գործադրել այլ ֆիլմերի գրաքննությունը կանխելու համար։
Deadline-ը նոյեբերի 9-ին գրել էր, որ Հորդանանը, Ադրբեջանի ճնշման տակ, հետ էր կանչել Հայրապետյանի «Տունս քաղցր ա» վավերագրական ֆիլմը «Օսկար»-ի «Լավագույն միջազգային ֆիլմ» անվանակարգից։ Նոյեմբերին Բաքուն հաստատել էր, որ Արցախի մասին ֆիլմն «Օսկար»-ից հեռացրել են իր դիմումից հետո։
