Նախագահ Քոչարյանի պաշտոնավարման ընթացքում առաջին անգամ միջազգայնորեն ճանաչվեց Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը, ասված է ՀՀ երկրորդ նախագահի գրասենյակի ղեկավար Բագրատ Միկոյանի հայտարարության մեջ՝ ի պատասխան վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններին, թե Արցախը Ադրբեջանի հետ բանակցային գործընթացից դուրս է բերվել «նախկին նախագահ Քոչարյանի ջանքերով», նա ցանկանում էր այն փոխանակել Մեղրիի և ՀՀ այլ տարածքների հետ, նա «փաստացի Արցախը ճանաչել է որպես Ադրբեջանի մաս»:
Սյունիքի մարզի Մեղրիի տարածքը Արցախի տարածքով փոխանակելու Քոչարյանի մտադրության մասին Փաշինյանի հնչեցրած հայտարարությունները Քոչարյանի գրասենյակն անվանել է «ավագ Ալիևի նախագիծ», որը հերքվել է հայկական կողմից։
Միկոյանի խոսքով՝ Արցախը մեղրիով փոխանակելու առաջարկի հեղինակը Ալիևն էր, և այն երբեք չի քննարկվել հակամարտության կողմերի հետ եռանախագահների ֆորմատում:
«Այդ առաջարկությունը մերժվել է հայկական կողմից: Մանրամասները նկարագրված են Ռոբերտ Քոչարյանի «Կյանք և Ազատություն» գրքի 380-381 էջերում»,- ասված է գրասենյակի հայտարարության մեջ:
Նշվում է, որ «Մեղրիի փոխանակման» մասին խոսելիս, նա (Նիկոլ Փաշինյանը) մեջբերում է իր հոգևոր հայրերի, թիմակիցների և չինովնիկների խոսքերը և իր թերթում 2008 թվականի փետրվարին տպած մի հոդված՝ անվանելով դա «միջազգային մամուլի հրապարակում»: Ի՞նչ էր տեղի ունեցել իրականում.
Փաշինյանի հնչեցրած հայտարարությունները, թե Քի Վեսթի փաստաթղթով Հայաստանը պետք է Ադրբեջանին Մեղրիով արտատարածքային միջանցք տար Լաչինի միջանցքի դիմաց, Քոչարյանի գրասենյակը հայտարարել է, որ խոսքը ոչ թե միջանցքի, այլ ճանապարհի մասին է:
«Քի Վեսթի 2001 թվականի Փաստաթղթով Արցախը Լաչինի միջանցքի հետ միացվում էր Հայաստանին։ Դրա փոխարեն տրվում էր ճանապարհ, այլ ոչ թե միջանցք: Այս փաստաթղթի մասին մանրամասն և պարզ գրված է «Կյանք և Ազատություն» գրքում և գրվածին ավելացնելու ոչինչ չկա: Ի միջի այլոց, այդ փաստաթուղթը նույնպես հրապարակված է, և ցանկացողները կարող են կարդալ»,- գրել է նա:
Ի պատասխան Փաշինյանի հայտարարություններին, թե Քոչարյանի օրոք Արցախը դադարել է լինել բանակցային գործընթացի սուբյեկտ, նախկին նախագահ Քոչարյանի գրասենյակը հայտարարել է, որ հակամարտության կողմերի մասնակցությամբ բանակցությունների ֆորմատը կասեցվել է դեռ 1997 թվականի ապրիլից, երբ Ռոբերտ Քոչարյանը դեռ մեկ շաբաթ էր, ինչ ՀՀ վարչապետ էր և երկու տարի հետո նոր տեղի էին ունենալու նախագահներ Քոչարյանի և Ալիևի առաջին հանդիպումը::
Նախկին նախագահի գրասենյակի հայտարարության համաձայն՝ 1997 թվականի ապրիլի 1-4-ը տեղի ունեցավ հակամարտության կողմերի մասնակցությամբ բանակցությունների վերջին տուրը, որտեղ միջնորդների կողմից հայտարարվեց «մաքոքային դիվանագիտության» անցման մասին:
«Եվ երբ 1997 թվականի փետրվարին Ռուսաստանի և Ֆինլանդիայի համանախագահների զույգի փոխարեն ձևավորվեց ԵԱՀԿ ՄԽ եռյակը, որի կազմի մեջ մտնում էին Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը, փաստացի եռյակը հրաժարվեց կողմերի մասնակցությամբ բանակցությունների ֆորմատից՝ հաշվի առնելով դրա անարդյունավետությունը»,- պարզաբանել են գրասենյակից:
Ի պատասխան Փաշինյանի՝ 1999 թվականի ԵԱՀԿ Ստամբուլի գագաթնաժողովի շրջանակում կայացած բանակցությունների վերաբերյալ գնահատականներին, Քոչարյանի գրասենյակն ընդունված փաստաթուղթն անվանում է հայկական կողմի «դիվանագիտական հաղթանակ»։
«ԵԱՀԿ 1999 թվականի Ստամբուլյան փաստաթղթի մեջ ԵԱՀԿ տարածաշրջանում ԼՂ հակամարտությունը միակն էր, որի վերաբերյալ չէր շեշտվում տարածքային ամբողջականության սկզբունքի պահպանման անհրաժեշտությունը, և դա մեծ դիվանագիտական հաղթանակ էր: Սա փաստ է, և ընդունված փաստաթղթին կարող են ծանոթանալ բոլորը»,- ասված է հայտարարույթունում:
Ասված է նաև, որ Մադրիդյան փաստաթուղթն առաջին բանակցային փաստաթուղթն է, որով միջազգային երաշխիքներով ճանաչվում էր Արցախի ինքնորոշման իրավունքը:
«Այդ փաստաթղթի այդ հատվածի՝ 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ի հանրաքվեին հակադրելը բանակցային ամբողջ պատմության ընթացքում չէր անցել նույնիսկ ադրբեջանցիների մտքով: 1991 թվականի հանրաքվեն անց էր կացվել պատերազմի պայմաններում և առանց հեղինակավոր միջազգային կառույցների կողմից մանդատով օժտված դիտորդների: Նոր հանրաքվեն ամրապնդելու էր առաջինի արդյունքները՝ միջազգային կարգավիճակ հաղորդելով դրան»,- ասված է հայտարարության մեջ:
