Հայկական դիվանագիտությունն ամեն ինչ անում է հայ ռազմագերիներին վերադարձնելու համար, ԱԺ-կառավարություն հարցուպատասխանի ժամանակ հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ պատասխանելով պատգամավոր Գեղամ Նազարյանի հարցին, թե Հայաստանի դիվանագիտական կորպուսը հայ ռազմագերիներին վերադարձնելու համար ի՞նչ է անում։
«Մենք հստակ գնահատական ենք տվել Բաքվում ընթացող դատավարություններին։ Ասել էի՝ ունենք ինֆորմացիա, որ արգելված միջոցներ են օգտագործվում, կան խոշտանգումներ (Բաքվում հայ գերիների նկատմամբ-խմբ․)։ Այդ ինֆորմացիան հիմա ակնհայտ ենք տեսնում։ ՀՀ ԱԳՆ-ն հանդես է եկել հստակ գնահատականով, և մենք շարունակելու ենք մեր ջանքերն այդ խնդրի լուծման ուղղությամբ»,- նշել է Փաշինյանը։
Նա հավելել է, որ իշխանությունը գերիների հարցում առաջնորդվում է «չնվնասելու սկզբունքով», և այդքան էլ ճիշտ չի համարում դիվանագիտական ջանքերի մանրամասների հրապարակումը։
Վարչապետը նաև ընդգծել է, որ «իր պարտականությունն է կենտրոնանալ ոչ թե մեկ անձի, այլ ՀՀ շահերի վրա»։ Նա այդպես է արձագանքել «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Ագնեսա Խամոյանի դիտարկմանը, ըստ որի՝ մինչ ՀՀ-ն ու Ադրբեջանը բանակցություններ են վարում, Արցախի նախկին պետնախարար, գործարար Ռուբեն Վարդանյանը մահանում է Բաքվի բանտում։
Արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն իր հերթին «անսթափ» է անվանել Ադրբեջանի հետ բոլոր բանակցությունները դադարեցնելու առաջարկը՝ մինչև Բաքվում պահվող հայ գերիների ազատ արձակումը։ Նա ընդգծել է, որ Երևանն անկեղծորեն շահագրգռված է շարունակել բանակցությունները, կարգավորել հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ և կառուցողական ջանքեր կգործադրի արագ խաղաղության հասնելու և առկա բոլոր խնդիրները լուծելու համար, այդ թվում՝ գերիների ազատ արձակման հարցը։
Միրզոյանը նաև հայտարարել է, որ գերիների և պահվող անձանց ազատ արձակման հարցը Երևանի առաջնահերթություններից է և օրակարգային։ Նա նշել է, որ հայկական կողմն ամեն ջանք գործադրում է դրան հասնելու համար՝ առաջին հերթին դիվանագիտական ուղիներով։
«Միայն ամփագոռգոռ հայտարարություններով, հրապարակային, երևացող գործողությամբ չէ, որ մենք հետամուտ ենք լինում պահվող անձանց, ռազմագերիների օր առաջ ազատ արձակմանը։ Դրա համար գործադրում ենք բոլոր ջանքերը, նախևառաջ դիվանագիտական խողովակներով։ Բայց բաներ կա, որ տեսանելի են»,- ասել է նախարարը։
Նախարարը հիշեցրել է, որ վերջին 10 օրերի ընթացքում ԱԳՆ-ն հայտարարություն է տարածել Ժնևում գերիների խնդրի վերաբերյալ, նա այդ հարցը բարձրացրել է ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի նիստում։ Միրզոյանը նշել է նաև իր հանդիպումները ԿԽՄԿ ղեկավարի և ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի հետ՝ հավելելով, որ վերջինս հանդիպումից մի քանի օր անց կոչ է արել ազատ արձակել գերիներին։
2024-ի դեկտեմբերին Բաքուն դատարան էր հանձնել Ադրբեջանում ապօրինի պահվող 15 անձանց, այդ թվում՝ Արցախի առաջնորդների քրեական գործը։ Նրանք մեղադրվում են 2548 դրվագով։ Հունվարի 17-ին Բաքվում սկսվել էին Արցախի 8 քաղաքական և ռազմական առաջնորդների դատավարությունները:
Գործով անցնում են 2023-ին գերեվարված Արցախի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանը, Արայիկ Հարությունյանը և Բակո Սահակյանը, Վարդանյանը, Արցախի ԱԺ նախագահ Դավիթ Իշխանյանը, ԱԳ նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանը, պաշտպանության նախկին նախարար Լևոն Մնացականյանը, Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատարի նախկին առաջին տեղակալ Դավիթ Մանուկյանը, ինչպես նաև Գարիկ Մարտիրոսյանը, Մելիքսեթ Փաշայանը, Դավիթ Ալավերդյանը, Գուրգեն Ստեփանյանը, Լևոն Բալայանը, Մադաթ Բաբայանը, Վասիլի Բեգլարյանը և Էրիկ Ղազարյանը: Վարդանյանի գործն առանձին է քննվում։ Նրան սպառնում է ցմահ ազատազրկում Բաքվի բանտում։
Փետրվարի 19-ին Վարդանյանը երկրորդ անգամ հացադուլ էր հայտարարել։ Փետրվարի 26-ին Վարդանյանի փաստաբան Ջարեդ Գենսերը հայտնել էր նրա առողջական վիճակի կտրուկ վատթարացման մասին։ Փետրվարի 27-ին նրա որդին՝ Դավիթ Վարդանյանը, միջազգային հանրությանը, աշխարհասփյուռ հայությանը կոչ էր արել քայլեր ձեռնարկել Բաքվի դեմ, որտեղ Վարդանյանը խոշտանգումների է ենթարկվում։
Մարտի 1-ին Միջազգային իրավական հարցերով Հայաստանի ներկայացուցչի գրասենյակը հայտնել էր, որ Երևանը լրացուցիչ ապացույցներ և պահանջներ կներկայացնի ՄԻԵԴ և Միջազգային դատարան՝ Ադրբեջանում հայ գերիների նկատմամբ ընթացող «դատավարությունների» վերաբերյալ։
