Բրիտանական BBC հրատարակությունը վավերագրական ֆիլմ է նկարահանել ադրբեջանական բանտերում քաղբանտարկյալների խոշտանգումների մասին և խոսել անմարդկային վերաբերմունքից։
Մասնավորապես, Abzas Media-ի տնօրեն Ուլվի Հասանլին, ով ներկայումս գտնվում է Բաքվի բանտում, ֆիլմում հնչած նամակում խոսում է խոշտանգումների մասին։ Նրա խոսքով՝ բանտարկյալների նկատմամբ խոշտանգումները կատարվում են անմիջապես օմբուդսմենի 916 թեժ գծով պաստառների տակ և ադրբեջաներեն ու անգլերեն «Ոչ խոշտանգմանը» կարգախոսով։
«Սկզբում լսում էի միայն խոշտանգումների ձայներ՝ ապտակներ, ոտքեր, բռունցքներ, մահակի հարվածներ, վիրավորանքներ, նվաստացումներ։ Հետո իմ աչքերով տեսա անմարդկային վերաբերմունքի և խոշտանգումների դեպքեր՝ ծեծ (դեմքի և մարմնի լուրջ վնասվածքներ), ձեռնաշղթաներով կախել բանտարկյալներին շենքերի մետաղյա ճաղավանդակներից, մարմինը՝ ձեռնաշղթաներով»,- գրել է Հասանլին քննչական մեկուսարանից ուղարկված նամակում։
2024 թվականի առաջին վեց ամիսներին լրագրողն ականատես է դարձել խոշտանգումների և անմարդկային վերաբերմունքի 58 դեպքի։ Ադրբեջանի արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայությունը, որը պատասխանատու է բանտային պայմանների համար, հերքել է Հասանլիի պնդումները՝ ի պատասխան BBC-ի հարցման։
Ադրբեջանցի ակտիվիստ Ֆուադ Ահմեդլին ասել է, որ խոշտանգումները տարածված պրակտիկա են Ադրբեջանում և մատնանշել է որոշ կատեգորիաների բանտարկյալների նկատմամբ վերաբերմունքի «չգրված կանոնները»։
Ահմեդլին ձերբակալվել էր 2016 թվականին՝ Քրեական օրենսգրքի՝ կրոնական գրականության, նյութերի և կրոնական բովանդակության առարկաների ապօրինի արտադրության, ներմուծման, վաճառքի կամ տարածման հոդվածով։ Նա բանտում խստագույնս պատժվել է այն բանից հետո, երբ հեռախոսազրույցում բողոքել է, որ իր նկատմամբ ճնշում գործադրելու նպատակով անհիմն երկարացրել են ազատազրկման ժամկետը։
BBC-ն հիշեցրել է, որ 2024 թվականի հունվարին Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը (ԵԽԽՎ) բանաձև էր ընդունել ադրբեջանական բանտերում խոշտանգումների և դաժան վերաբերմունքի մասին։ Կազմակերպության մոնիթորինգային առաքելությունն արձանագրել էր բանտարկյալների նկատմամբ ֆիզիկական բռնության դեպքեր:
«Վեհաժողովը ցնցված է խոշտանգումների սարսափելի մեթոդների մասին հաղորդումներով՝ էլեկտրական ցնցումներ, եղունգներ հանել, խեղդելու փորձ, աչքերը կապել, սեռական օրգաններում ցավ պատճառել, բռնաբարել կամ բռնաբարել հարազատներին այլ բանտարկյալների ներկայությամբ և այլն»,- ասված է բանաձևում:
ԵԽԽՎ-ն զեկույցում նշել էր նաև քաղաքական ընդդիմության ներկայացուցիչների, լրագրողների և իրավապաշտպանների նկատմամբ խոշտանգումների օրինակներ։ Միևնույն ժամանակ, Բաքուն պնդում է, որ երկրում ոչ ոք իբր չի հետապնդվում քաղաքական կամ կրոնական հայացքների համար, եզրափակել է BBC-ն։
Իրավապաշտպանների խոսքով՝ ադրբեջանական բանտերում ֆիզիկական խոշտանգումների և հոգեբանական բռնության են ենթարկվում նաև հայ քաղբանտարկյալները, ռազմագերիները և այլ կալանավորներ։ Միջազգային իրավունքի մասնագետ և իրավապաշտպան Սիրանուշ Սահակյանը 2024 թվականի նոյեմբերին հայտարարել էր, որ ձերբակալվածներից մի քանիսին ադրբեջանցիներն ստիպել էին փորել իրենց գերեզմանները, որոնցում, իբր, պետք է ողջ-ողջ թաղվեին։ Նա նաև նշել էր, որ նման գործոնների ազդեցության տակ գրանցվել են ինքնասպանության փորձերի դեպքեր։
Նրա խոսքով՝ խոշտանգումների դեմ պայքարի ոչ մի միջազգային մեխանիզմ չի կարող այցելել Ադրբեջանում բանտարկյալներին։ 2024 թվականի դեկտեմբերին Human Rights First-ի ղեկավար Ադամ Կիտն ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի լսումների ժամանակ թույլատրել էր Բաքվի դեմ պատժամիջոցներ սահմանել հայ բանտարկյալների խոշտանգումների պատճառով։
